برنامه سخنرانی بنده در ایام محرم

 

تبیین ابعاد عرفانی واقعه عاشورا

و

شرح منظومه «گنجینه الأسرار» عمّان سامانی

 

مکان: تهران – میدان بهارستان – خ ایران – خ فیاض بخش – حسینیه طاهایی

زمان: سه شنبه 6/8/93 الی جمعه 10/8/93 – ساعت 6:30 الی 8 شب

 

سه شنبه تا جمعه در تهران و شنبه در قم و یکشنبه و دوشنبه در آمل برنامه هایی دارم. فرصتی است که علاوه بر برنامه های اصلی، با دیدن دوستان حقیقی و مجازی تهرانی و قمی و آملی، چشم را روشن و دل را مصفا کنم. به امید دیدارتان...


برچسب‌ها: فلسفه و عرفان, حدیث و سیره, خاطرات شخصی
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/08/01 و ساعت 13:48 |
امروز در کلاس های حوزه و دانشگاهم، با طلاب و دانشجویان درباره اسیدپاشی های اصفهان، زمینه های وقوع این حرکات زشت و شنیع و راه حل های پیش گیری و جبران آن و تأثیر مخرب برخی موضع گیری های ناآگاهانه و نادیده گرفتن عواقب سخنان نسنجیده ای نظیر: «دیگر با کار فرهنگی نمی توان جلوی بدحجابی در جامعه را گرفت... برای حل این مسئله باید خون های پاکی ریخته شود.» از سوی تریبون داران و مسؤولان، صحبت هایی کردم.

عجیب آنکه بیش از نیمی از طلاب و دانشجویان از اصل ماجرا کاملا بی اطلاع بودند!!! و ناباورانه شاهد آن بودم که وقتی از شبیه سازی این کار توسط برخی جوانان لاابالی و پاشیدن آب به صورت دختران رهگذر و بازی با امنیت روانی جامعه سخن می گفتم، صدای خنده و قهقهه کلاس را فرا می گرفت!!!

به این نتیجه رسیدم که خطرناک تر از اسیدپاشی،سقوط سطح آگاهی و تنزل شعور اجتماعی و فرهنگ انسانیت است.

خیلی متأسفم...


برچسب‌ها: حوزه و دانشگاه, جامعه و فرهنگ
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/08/01 و ساعت 0:16 |

میزگرد علمی

ماهیت و جایگاه بلاغت و ترجمه بلاغی قرآن

با حضور

حجة الاسلام و المسلمین عبد الحمید واسطی

حجة الاسلام و المسلمین علی رضا آزاد

 

زمان: دوشنبه - 28 مهر 1393 - ساعت 8:15

مکان: مشهد - خ طبرسی - سی متری طلاب - مفتح 31 - مدرسه علمیه امام باقر(ع)


برچسب‌ها: حوزه و دانشگاه, ادبیات
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/07/27 و ساعت 12:29 |
در راستای اجابت امر تعدادی از دوستان که خواهان آشنایی بیشتر با محتوای رساله بودند، چکیده و فهرست رساله دکتری ام را تقدیم می کنم.
با این توضیح که اساتید محترم علی رغم بیان نکات اصلاحی در جلسه دفاع و پیش از آن، رساله را بدون اصلاحات پذیرفتند اما خودم به برخی نقدهایم انتقاد دارم و در حال بازنویسی بعضی بخش ها هستم.

مبانی فهم قرآن و هرمنوتیک فلسفی:
(بررسی و نقد رهاوردهای اندیشه گادامر، در مبانی فهم قرآن)

علی رضا آزاد

چکیده
اهمیت مقوله فهم، توجه بسیاری را به خود معطوف کرده است. از یک سو، مفسران مسلمان به تبیین مبانی فهم قرآن پرداخته اند و از سوی دیگر، فیلسوفانی نظیر گادامر رویکرد هرمنوتیکی به مسأله فهم را محور تأملات خود قرار داده اند؛ لذا جای این پرسش است که آیا تلاش¬های هرمنوتیکی و فلسفی می¬تواند به تبیین بهتر مبانی فهم قرآن کمک کند؟
پژوهش حاضر ضمن هشت فصل، در پی آن است که پس از تبیین اندیشه¬های گادامر پیرامون مسأله روش و حقیقت و فهم و زبان و ایمان، مهم¬ترین رهاوردها و پیامدهای کاربست هرمنوتیک فلسفی گادامر در مبانی فهم قرآن را برشمارد و با توجه به سنت تفسیری مفسران و آراء اندیشمندان اسلامی، مورد بررسی و نقد قرار دهد.
برخی از این رهاوردها تا حدی مشابه رویکردهای عرفانی در تفسیر قرآن است اما بیشتر آنها سنخیّت چندانی با ویژگی¬های قرآن و اهداف تفسیر آن ندارد و پاسخ مناسبی به نیازهای تفسیری مسلمانان نمی¬باشد.
علاوه بر لزوم تلاش های معرفت¬شناسانه مفسران برای رسیدن به فهم صحیح آیات قرآن، مهم¬ترین رهاورد هرمنوتیک فلسفی گادامر، در مبانی فهم قرآن را می¬توان توجه به ضرورت تبیین¬های هستی¬شناسانه پیرامون ماهیت فهم و تحلیل فرایند حصول آن دانست.

واژگان کلیدی:
مبانی فهم، تفسیر قرآن، هرمنوتیک فلسفی، گادامر، روش تفسیر

 

فهرست اجمالی مطالب

فصل اول: مقدمات 16

فصل دوم: کلیات 30
2-1. مراد از مبانیِ فهم قرآن 31
2-2. چیستیِ‌ هرمنوتیک فلسفی گادامر 34
2-3. رابطه هرمنوتیک با علوم اسلامی و فهم قرآن 48
2-4. جایگاه هرمنوتیک در گفتمان اصلاح‌طلبی دینی و نواندیشی اسلامی 51

فصل سوم: مسأله روش 56
3-1. مسأله روش، در هرمنوتیک فلسفی گادامر 57
3-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای هرمنوتیک فلسفی پیرامون مسأله روش، در مبانی فهم قرآن 78

فصل چهارم: مسأله حقیقت 104
4-1. مسأله حقیقت، در هرمنوتیک فلسفی گادامر 105
4-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای هرمنوتیک فلسفی پیرامون مسأله حقیقت، در مبانی فهم قرآن 117

فصل پنجم: مسأله فهم 125
5-1. مسأله فهم، در هرمنوتیک فلسفی گادامر 126
5-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای هرمنوتیک فلسفی پیرامون مسأله فهم، در مبانی فهم قرآن 191

فصل ششم: مسأله زبان 234
6-1. مسأله زبان، در هرمنوتیک فلسفی گادامر 235
6-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای زبان‌مدارانه هرمنوتیک فلسفی، در مبانی فهم قرآن 266

فصل هفتم: مسأله ایمان 296
7-1. مسأله ایمان در هرمنوتیک فلسفی گادامر 297
7-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای ایمان‌مدارانه هرمنوتیک فلسفی، در مبانی فهم قرآن 324

فصل هشتم: جمع‌بندی 336
8-1. افق‌های پیشِ رو 339

 

فهرست تفصیلی مطالب

فصل اول: مقدمات 16
1-1. تبیین موضوع 17
1-2. اهمیت 19
1-3. پرسش‌ها 21
1-4. فرضیه‌ها 21
1-5. پیشینه 24
1-6. نوآوری‌ها 25
1-7. روش کار 26
1-8. ساختار 26
1-9. موانع و محدودیت‌ها 27

فصل دوم: کلیات 30
2-1. مراد از مبانیِ فهم قرآن 31
2-1-1. مبانی صدوری و دلالی 31
2-1-2. اصول تفسیر 32
2-1-3. قواعد عام فهم 33
2-2. چیستیِ‌ هرمنوتیک فلسفی گادامر 34
2-2-1. زندگی‌نامه علمی گادامر 34
2-2-2. مروری بر تاریخ هرمنوتیک 37
2-2-2-1. پیدایش هرمنوتیک فلسفی 39
2-2-3. برخی مختصات هرمنوتیک فلسفی گادامر 41
2-2-3-1. ماهیت و اهداف هرمنوتیک فلسفی گادامر 41
2-2-3-2. جستجوی ناخودآگاه فهم 42
2-2-3-3. پرهیز از نظریه‌پردازی و ارائه قواعد عملی 43
2-2-4. بُعد فلسفیِ هرمنوتیک گادامر 44
2-2-4-1. تفاوت فلسفه و نظریه هرمنوتیکی 45
2-2-5. کتاب «حقیقت و روش» در یک نگاه 46
2-3. رابطه هرمنوتیک با علوم اسلامی و فهم قرآن 48
2-4. جایگاه هرمنوتیک در گفتمان اصلاح‌طلبی دینی و نواندیشی اسلامی 51
2-5. مدخلی بر مباحث پیشِ رو 53

فصل سوم: مسأله روش 56
3-1. مسأله روش، در هرمنوتیک فلسفی گادامر 57
3-1-1. ریشه‌های روش‌گرایی 58
3-1-2. روش‌گرایی از منظر هرمنوتیک فلسفی 60
3-1-3. شیوه گادامر در نقدِ روش 62
3-1-4. ایرادات روش‌گرایی 63
3-1-4-1. ناسازگاری با هدف و ماهیت علوم انسانی 63
3-1-4-2. جداانگاری سوژه و ابژه 64
3-1-4-3. ناکامی روش در رسیدن به تمام حقیقت 66
3-1-4-4. ناتوانی روش در رسیدن به اهداف علمی 67
3-1-4-5. تناقض درونی روش‌گرایی 68
3-1-5. ایرادات منطق علمی 69
3-1-5-1. تقابل منطق علمی و منطق حِکمی 70
3-1-5-2. نقص ذاتی منطق گزاره‌ای 72
3-1-5-3. توجه منطق به ابزار اندیشه و غفلت از اندیشنده 73
3-1-6. فراسوی روش‌گرایی 74
3-1-6-1. خاستگاه اندیشه‌های خِردگریز 75
3-1-6-2. جایگزین روش 76
3-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای هرمنوتیک فلسفی پیرامون مسأله روش، در مبانی فهم قرآن 78
3-2-1. رهاورد اول 80
3-2-1-1. بررسی و نقد اول: تفاوت ریشه‌های روش‌گرایی در تمدن اسلامی و غرب 82
3-2-1-2. بررسی و نقد دوم: منشأ تأسیس روش‌های تفسیر 84
3-2-1-3. بررسی و نقد سوم: تبیین هستی‌شناختی یا روش‌های معرفت‌شناختی 85
3-2-1-4. بررسی و نقد چهارم: ابهام در هدف و ایده‌آلیسم در عمل 86
3-2-1-5. بررسی و نقد پنجم: تجویز به جای توصیف 87
3-2-1-6. بررسی و نقد ششم: عدم نیاز به روش در نزد مفسّران باطنی 89
3-2-1-7. بررسی و نقد هفتم: شباهت هرمنوتیک فلسفی و عرفان اسلامی 89
3-2-2. رهاورد دوم 91
3-2-2-1. بررسی و نقد اول: ادله حجیت ظواهر 92
3-2-2-2. بررسی و نقد دوم: انتقاد از روشبسندگی 94
3-2-2-3. بررسی و نقد سوم: علم کامل معصومان به قرآن 96
3-2-2-4. بررسی و نقد چهارم: استفاده از روش در داوری‌های تفسیری 96
3-2-3. رهاورد سوم 97
3-2-3-1. بررسی و نقد اول: روش‌های تفسیری یکسان و نتایج تفسیری متفاوت 99
3-2-3-2. بررسی و نقد دوم: تأثیر تقوا و طهارت نفس در فهم قرآن 101
3-2-3-3. بررسی و نقد سوم: بزرگان دینی و توصیه‌های فرارَوشی برای کسب علم 101

فصل چهارم: مسأله حقیقت 104
4-1. مسأله حقیقت، در هرمنوتیک فلسفی گادامر 105
4-1-1. حقیقت در نزد نیچه 106
4-1-2. حقیقت در نزد هایدگر 107
4-1-3. حقیقت در نزد گادامر 108
4-1-3-1. تعریف حقیقت 108
4-1-3-2. حقیقتِ حقیقت 109
4-1-3-3. توسل به برخی مفاهیم برای درک بهتر از حقیقت 111
4-1-4. تفاوت دیدگاه هرمنوتیک کلاسیک و فلسفی درباره حقیقت 114
4-1-4-1. رسیدن به حقیقت 114
4-1-4-2. رابطه حقیقت و خود‌شناسی 116
4-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای هرمنوتیک فلسفی پیرامون مسأله حقیقت، در مبانی فهم قرآن 117
4-2-1. رهاورد اول 118
4-2-1-1. بررسی و نقد اول: فقدان تعریف روشن و دلیل برهانی 119
4-2-1-2. بررسی و نقد دوم: تهی شدن حقیقت از ارزش و اعتبار 120
4-2-1-3. بررسی و نقد سوم: تقدم فهم بر کاربست 121
4-2-1-4. بررسی و نقد چهارم: تقریر دیگری از وحدت حقیقت و فهم و کاربست 122

فصل پنجم: مسأله فهم 125
5-1. مسأله فهم، در هرمنوتیک فلسفی گادامر 126
5-1-1. ماهیت فهم 127
5-1-1-1. رخداد فهم 128
5-1-1-2. استعاری بودن فهم 130
5-1-1-3. صیرورت فهم 132
5-1-1-3-1. صیرورت انسان در پرتو صیرورت فهم 132
5-1-1-4. تمثیلِ بازیِ فهم 133
5-1-1-4-1. بازی و نفی ذهن‌گرایی 134
5-1-1-4-2. تفاوت هرمنوتیک و ساختارگرایی در تفسیر بازی 137
5-1-2. ساز و کار فهم 138
5-1-2-1. نقش پیش‌داوری 138
5-1-2-1-1. سیر تاریخی بحث از پیش‌داوری 139
5-1-2-1-2. نقش پیش‌داوری در فهم 141
5-1-2-2. نقش تاریخ 142
5-1-2-2-1. فاصله تاریخی 142
5-1-2-2-2. تاریخ اثرگذار 144
5-1-2-2-3. تاریخ‌مندیِ فهم 147
5-1-2-3. نقش سنت 148
5-1-2-4. نقش افق 152
5-1-2-4-1. امتزاج افق‌های فهمنده و موضوعِ فهم 154
5-1-2-4-2. نفی انگاره بازتولید 156
5-1-2-5. نقش کاربست 157
5-1-2-5-1. ترجمه و کاربست 158
5-1-2-5-2. متون دینی و کاربست 159
5-1-2-6. نقش دیالکتیک 160
5-1-2-6-1. تفاوت دیالکتیک هگلی و دیالکتیک گادامری 161
5-1-2-6-2. منطق پرسش و پاسخ در برابر منطق قضایا 163
5-1-2-7. نقش دور هرمنوتیکی 164
5-1-2-7-1. مراحل دور هرمنوتیکی 165
5-1-3. ارزیابی فهم 167
5-1-3-1. معیار صحت فهم 168
5-1-3-1-1. پیش‌داوری‌های صحیح 169
5-1-3-1-2. خودآگاه کردن پیش‌داوری‌ها 169
5-1-3-1-3. رعایت فاصله تاریخی 170
5-1-3-1-4. انتظار تمامیت 172
5-1-3-1-4-1. رابطه انتظار تمامیت و دور هرمنوتیکی 172
5-1-3-1-5. درک مجتهدانه 173
5-1-3-2. گریز از معیارگزینی 175
5-1-3-3. ناپایداری معیارها 177
5-1-4. هدف فهم 178
5-1-4-1. فرارَوی از مؤلف، مفسر و متن‌محوری 179
5-1-4-2. فرارَوی از عینی‌گرایی 181
5-1-4-2-1. ذهنی‌گراییِ مدافعان عینی‌گرایی 182
5-1-4-2-2. هرمنوتیک «واقع‌بودگی» و وحدت ذهن وعین 184
5-1-4-3. فرارَوی از یگانه‌انگاری معنا 186
5-1-4-3-1. انتظارات معنایی 187
5-1-4-4. فرارَوی از مطلق‌گرایی 187
5-1-4-4-1. تفاوت هرمنوتیک و نسبی‌گرایی 189
5-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای هرمنوتیک فلسفی پیرامون مسأله فهم، در مبانی فهم قرآن 191
5-2-1. رهاورد اول 196
5-2-1-1. بررسی و نقد اول: عدم ارتباط پیش‌داوری‌ها و درون مایه‌های فهم 197
5-2-1-2. بررسی و نقد دوم: تفاوت نقش انواع پیش‌داوری‌ها 199
5-2-1-3. بررسی و نقد سوم: ابهام در روش‌های پرهیز از پیش‌داوری‌های ناموجّه 200
5-2-1-4. بررسی و نقد چهارم: سیر تطور دیدگاه مفسّران درباره دخالت پیش‌فرض‌ها و تفسیر به رأی 201
5-2-2. رهاورد دوم 203
5-2-2-1. بررسی و نقد اول: اعتبارگریزی 204
5-2-2-2. بررسی و نقد دوم: تناقض درونی 205
5-2-2-3. بررسی و نقد سوم: انسداد باب فهم 206
5-2-3. رهاورد سوم 207
5-2-3-1. بررسی و نقد اول: فقدان دلیل اثباتی و وجود شواهد نقضی 208
5-2-3-2. بررسی و نقد دوم: تفاوت دیالکتیک و استنطاق 209
5-2-4. رهاورد چهارم 209
5-2-4-1. بررسی و نقد اول: مؤلف‌محوری و قصدی‌گرایی علمای اسلامی 211
5-2-4-2. بررسی و نقد دوم: اقتضائات متون مقدس 213
5-2-4-3. بررسی و نقد سوم: خلط معنا با مدلول و تفسیر با تأویل 214
5-2-4-4. بررسی و نقد چهارم: تناقضات درونی 217
5-2-4-5. بررسی و نقد پنجم: مدعای توصیفی یا تجویزی 217
5-2-5. رهاورد پنجم 219
5-2-5-1. بررسی و نقد اول: نسبی‌گرایی معرفتی 221
5-2-5-2. بررسی و نقد دوم: تاریخ‌مندی فهم و نفی عینی‌گرایی 223
5-2-5-3. بررسی و نقد سوم: خلط مسأله معیار فهم با مسأله امکان فهم 224
5-2-5-4. بررسی و نقد چهارم: تمایز امکان و اعتبار فهم 226
5-2-5-5. بررسی و نقد پنجم: خلط موضوعات زبانی و غیر زبانی 228
5-2-5-6. بررسی و نقد ششم: معیارهای حداقلی و امکان‌های حداکثری 229
5-2-5-7. بررسی و نقد هفتم: تقریر عرفانی از عینی‌گرایی 230

فصل ششم: مسأله زبان 234
6-1. مسأله زبان، در هرمنوتیک فلسفی گادامر 235
6-1-1. هرمنوتیک کلاسیک و زبان 236
6-1-2. هرمنوتیک فلسفی و زبان 237
6-1-2-1. هایدگر و زبان 237
6-1-2-2. گادامر و زبان 238
6-1-2-2-1. اهمیت زبان 238
6-1-2-2-2. ماهیت زبان 240
6-1-2-2-2-1. رد نشانه‌‌انگاری زبان 241
6-1-2-2-2-1-1. ریشه‌های نشانه‌انگاری زبان 242
6-1-2-2-2-1-2. تفاوت نماد و نشانه 242
6-1-2-2-2-1-3. زبان به‌مثابه نماد 244
6-1-2-2-2-1-4. نماد زبانی، نماد دینی 245
6-1-2-2-2-2. رد ابزارانگاری زبان 246
6-1-2-2-2-3. توسعه مرزهای زبان 248
6-1-2-2-2-3-1. استعاره و بی‌کرانگی زبان 249
6-1-2-2-2-4. ویژگی تأملی زبان 250
6-1-2-2-2-4-1. آثار ویژگی تأملی زبان 251
6-1-2-2-2-5. ویژگی رخدادی زبان 252
6-1-2-2-2-6. ویژگی دیالوگی زبان 253
6-1-2-2-2-6-1. نطق در برابر منطق 254
6-1-2-2-2-7. رابطه صورت و محتوای زبان 256
6-1-2-2-3. ماهیت متن 257
6-1-2-2-4. ماهیت ادبیات 258
6-1-2-2-5. نقش هرمنوتیکی زبان 260
6-1-2-2-5-1. زبان و هستی 260
6-1-2-2-5-2. زبان، هستی قابل فهم 261
6-1-2-2-5-3. جهان‌بینی و زبان 262
6-1-2-2-5-4. زبان‌مندی فهم 264
6-1-2-2-5-5. فهم و تجربه‌های فرازبانی 265
6-1-2-2-5-6. تاریخ‌مندی زبان 266
6-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای زبان‌مدارانه هرمنوتیک فلسفی، در مبانی فهم قرآن 266
6-2-1. رهاورد اول 269
6-2-1-1. بررسی و نقد اول: نقد روش‌محور یا نتیجه‌محور 271
6-2-1-2. بررسی و نقد دوم: ریشه‌های متفاوت نشانه‌انگاری 272
6-2-1-3. بررسی و نقد سوم: تفاوت نمادانگاری و دلالت ذاتی 272
6-2-2. رهاورد دوم 274
6-2-2-1. بررسی و نقد اول: مقایسه نگاه عرفانی و هرمنوتیکی به تجلی کل قرآن در اجزای آن 275
6-2-2-2. بررسی و نقد دوم: تناظر کتاب تکوین و کتاب تدوین 277
6-2-3. رهاورد سوم 278
6-2-3-1. بررسی و نقد اول: عدم انسداد باب علم 280
6-2-3-2. بررسی ونقد دوم: مباحث اصالات در علم اصول 282
6-2-3-3. بررسی و نقد سوم: تفاوت ظهور شخصی و ظهور نوعی 284
6-2-3-4. بررسی و نقد چهارم: جایگاه روایات نبوی و علوی و قول صحابی در فهم الفاظ قرآن 285
6-2-4. رهاورد چهارم 287
6-2-4-1. بررسی و نقد اول: نفی جهان‌شمولی قرآن 288
6-2-4-2. بررسی و نقد دوم: تفاوت رابطه میان زبان و اندیشه با رابطه میان فهم و فرهنگ 289
6-2-5. رهاورد پنجم 289
6-2-5-1. بررسی و نقد اول: تفاوت دیدگاه عرفا و مفسّران در حجیت ظهورات خاص 291
6-2-5-2. بررسی و نقد دوم: نفی بلاغت منطقی توسط علمای اسلامی 293

فصل هفتم: مسأله ایمان 296
7-1. مسأله ایمان در هرمنوتیک فلسفی گادامر 297
7-1-1. رابطه تاریخی هرمنوتیک و اندیشه‌های ایمان‌مدارانه 298
7-1-2. دین و هرمنوتیک فلسفی 301
7-1-2-1. فهم دینی، الگویی برای فهم هرمنوتیکی 303
7-1-2-2. تبیین دینی آموزه‌های هرمنوتیکی 303
7-1-2-2-1. استفاده از آموزه تجسید 304
7-1-2-2-2. استفاده از آموزه تثلیث 305
7-1-2-2-3. استفاده از تصاویر دینی 306
7-1-2-2-4. استفاده از سنت‌های آیینی و نمایش‌های دینی 306
7-1-2-3. تبیین هرمنوتیکی آموزه‌های دینی 308
7-1-2-3-1. تبیین هرمنوتیکی رابطه دین و اسطوره 308
7-1-2-3-2. تبیین هرمنوتیکی رابطه دین و هنر 311
7-1-2-3-3. تبیین هرمنوتیکی عید میلاد 311
7-1-3. اخلاق و هرمنوتیک فلسفی 312
7-1-3-1. مبانی احکام اخلاقی 313
7-1-3-2. رابطه اخلاق و زیبایی 314
7-1-4. عرفان و هرمنوتیک فلسفی 314
7-1-5. هرمنوتیک عام و هرمنوتیک خاص متون مقدس 316
7-1-5-1. دیدگاه هرمنوتیک کلاسیک 316
7-1-5-2. دیدگاه هرمنوتیک فلسفی 318
7-1-5-3. مهم‌ترین ویژگی‌های فهم متون مقدس از منظر هرمنوتیک فلسفی 319
7-1-5-3-1. فهم مؤمنانه 320
7-1-5-3-2. فرارَوی و بی پایانیِ معنا 320
7-1-5-3-3. اهمیتِ محوریِ فهمنده 321
7-1-5-3-4. گفتگوی متن مقدس با فهمنده 321
7-1-5-3-5. توجه به فرازمانی بودن متن 322
7-1-5-3-6. توجه به ساختار زبانی خاص متن 323
7-1-6. نقد هرمنوتیک فلسفی بر الهیات مسیحی 323
7-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای ایمان‌مدارانه هرمنوتیک فلسفی، در مبانی فهم قرآن 324
7-2-1. رهاورد اول 326
7-2-1-1. بررسی و نقد: نقش ایمان در فهم قرآن 327
7-2-1-2. بررسی و نقد دوم: عدم دسترسی به همه یا بخشی از حقایق قرآنی 328
7-2-2. رهاورد دوم 329
7-2-2-1. بررسی و نقد: تفاوت عبرت اخلاقی با تأثیرات ادراکی اخلاق 330
7-2-3. رهاورد سوم 330
7-2-3-1. بررسی و نقد اول: ابهام دیدگاه گادامر 331
7-2-3-2. بررسی و نقد دوم: ویژگی‌های متمایز قرآن از سایر متون مقدس و کلاسیک 331
7-2-3-3. بررسی و نقد سوم: علم‌الموهبة 333

فصل هشتم: جمع‌بندی 336
8-1. افق‌های پیشِ رو 339

منابع و مآخذ 341
منابع فارسی و عربی 341
منابع انگلیسی 348
منابع اینترنتی 350

+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/07/08 و ساعت 17:50 |
بحمد الله جلسه دفاع از رساله ام با عنوان «مبانی فهم قرآن و هرمنوتیک فلسفی: بررسی و نقد رهاوردهای اندیشه گادامر در مبانی فهم قرآن» به خوبی برگزار شد و با کسب نمره 18.5 از 19 به پایان رسید. امیدوارم در درگاه الهی و در آستان قرآن نیز نمره مطلوبی کسب کرده باشم.
از تمام دوستانی که در طول سال ها و ماه های اخیر، در انجام این پژوهش کمکم کردند و عزیزانی که قدم رنجه فرموده و به جلسه تشریف آوردند و یا با تماس ها و پیام هایشان، مهر خویش را بر من نثار کردند، صمیمانه سپاس گزارم.


برچسب‌ها: خاطرات شخصی, هرمنوتیک, حوزه و دانشگاه
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/07/04 و ساعت 13:21 |

جلسه دفاع رساله دکتری

گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد

 

مبانی فهم قرآن و هرمنوتیک فلسفی

(بررسی و نقد رهاوردهای اندیشه گادامر در مبانی فهم قرآن)

 

ارائه:

علی رضا آزاد

 

اساتید راهنما:

حجة الإسلام و المسلمین دکتر احمد واعظی

حجة الإسلام و المسلمین حسن نقی زاده

 

اساتید مشاور:

دکتر جهانگیر مسعودی

دکتر محمد علی رضایی کرمانی

 

اساتید داور:

دکتر علی حقی

دکتر سید کاظم طباطبایی

دکتر عباس اسماعیلی زاده

 

زمان: چهارشنبه - 2 مهر 1393 - ساعت 6 عصر

مکان: دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد - اتاق شورا


برچسب‌ها: خاطرات شخصی, هرمنوتیک, حوزه و دانشگاه
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/06/26 و ساعت 17:55 |

مبانی تفسیر:

همه روزه: 8 الی 9 – (سه شنبه ها: 5-6 صبح) - مدرسه علمیه امام محمد باقر (ع)

بلاغت:

همه روزه: 9 الی 10 – (سه شنبه ها: 6-7 صبح) - مدرسه علمیه امام باقر (ع)

زبان شناسی کاربردی:

سه شنبه ها: 14 الی 16 – مدرسه علمیه نواب

علوم قرآنی:

پنجشنبه ها: 10 الی 11 – مدرسه علمیه امام باقر (ع)

تفسیر موضوعی قرآن:

دوشنبه ها: 14 الی 16 (خ) – دانشکده علوم اداری دانشگاه فردوسی

دوشنبه ها: 16 الی 18 – دانشکده علوم اداری دانشگاه فردوسی

تفسیر موضوعی نهج البلاغه:

شنبه ها: 14 الی 16 (خ) – دانشکده ریاضی دانشگاه فردوسی

شنبه ها: 16 الی 18– دانشکده ریاضی دانشگاه فردوسی

دانش خانواده:

چهارشنبه ها: 12 الی 14 – دانشکده فنی ثامن الحجج (ع)

مبانی اخلاق:

چهارشنبه ها: 14 الی 16 – دانشکده فنی ثامن الحجج (ع)

اندیشه اسلامی:

چهارشنبه ها: 16 الی 18 – دانشکده فنی ثامن الحجج (ع)

کاربرد بلاغت در قرآن:

سه شنبه ها: 8 الی 12 – مرکز تربیت مدرس قرآن کریم

مشاوره پژوهشی:

پنجشنبه ها: 11 الی 12 – مدرسه علمیه امام باقر (ع)

 

پی نوشت: 

1. شرکت در این کلاس های این جانب، برای عموم علاقمندان بلامانع است اما از لحاظ قانونی، منوط به هماهنگی با مسؤولان آموزش می باشد.

2. کلاس های (خ) ویژه خواهران و سایر کلاس ها، ویژه برادران است.


برچسب‌ها: خاطرات شخصی, حوزه و دانشگاه
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/06/23 و ساعت 18:48 |

کبوتر این حرمم به خانه دل نبسته ام
شیفته دام توام، به دانه دل نبسته ام

اغلب شب ها به پشت بام می روم و به گلدسته های حرم مولایم، عشقم، جانم، روح و روانم، شمس الشموس، آقا علی بن موسی الرضا خیره می شوم و با نگاهم در آغوشش می کشم و تا دوباره مهرش در جانم سرازیر شود.

یکی از تفاوت های عشق حقیقی و مجازی در این است که حضور رقیبان در عشق حقیقی، خوشایند است و در عشق مجازی، ناخوشایند. خدا را شکر می کنم که این روزها در آستانه میلاد مولایم، خیل زائران و دوست داران محبوبم را می بینم، از صمیم جان می شکفم... پشت ترافیک، با دیدن شماره پلاک های گوناگون و باربندهای بسته شده، قند در دلم آب می شود... صف های طولانی نانوایی، برخلاف همیشه، ابداً آزرده ام نمی کند...

ما بر این در نه پی حشمت و جاه آمده ایم
از بد حادثه اینجا به پناه آمده ایم
خط سبز تو بدیدیم و ز گلزار بهشت
به طلبکاری این مهرگیاه آمده ایم


برچسب‌ها: خاطرات شخصی
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/06/15 و ساعت 21:56 |

پایان نامه ارشدم را این گونه تقدیم کرده بودم:
تقدیم به آستان «حقیقت»
و آنان که وصالش را می جویند...
و آنان که در آغوشش کشیده اند...
و آنان که خود، عین حقیقت اند...

رساله دکتری ام را دیشب، این گونه تقدیم کردم:
تقدیم به «زیبایی»
که اگر نبود،
بود و نبود «حقیقت»، یکسان می نمود.


برچسب‌ها: خاطرات شخصی, اندیشه
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/06/12 و ساعت 1:32 |

اندیشه های هرمنوتیکی یکی از مؤثرترین ابزارهایی است که اصلاح طلبان دینی می توانند از آن برای اعمال تغییرات مبنایی مورد نظر خود، استفاده کنند. این ابزار، می تواند در راستای اهداف گوناگونی به کار گرفته شود.
به عنوان مثال، اندیشه های هرمنوتیک فلسفی، می تواند پادزهری قوی در برابر تندروی ها و جزم اندیشی های برخی افراد و گروه ها باشد. بیان این شعار هرمنوتیکی که «امکان این که شخصی دیگر شاید برحق باشد، جان کلام هرمنوتیک است.» پتانسیلی قوی برای فروکاستن از آتش نزاع های درون دینی دارد. همچنین اندیشه های هرمنوتیکی با بهره گیری از دیالکتیک، بنای هر فهمی را بر پایه گفتگو می نهند و مانع تک صداییِ نهادهای قدرت می شوند.
علاوه بر این، هرمنوتیک می تواند یکی از راه هان برون رفت از نزاع پر دامنه سنت و مدرنیته در جوامع در حال گذاری نظیر جوامع اسلامی باشد و به نحوی زمینه را برای تجمیع اصول گذشته و اقتضائات امروز، فراهم نماید.
همه این ویژگی ها سبب شد که توجه به هرمنوتیک و به ویژه هرمنوتیک فلسفی قرن بیستم، نقشی محوری در پروژه دینی – اجتماعی نواندیشان مسلمان بیابد.

در جهان اسلام برای نخستین بار فضل‎الرحمان، نو اندیش معاصر پاکستانی، بود که اصطلاح «هرمنوتیک قرآنی» را به کار برد. برخی از پژوهشگران مصری نظیر ابراهیم شریف ، عفت شرقاوی و نصر حامد ابوزید از هرمنوتیک در تفسیر قرآن و فهم متون دینی بهره گرفتند. در ایران نیز کسانی مانند سید احمد فردید ، محمد مجتهد شبستری، عبدالکریم سروش به طور جدی به مباحث هرمنوتیک و کاربست آن در حوزه های دینی پرداختند.
دغدغه عمده نواندیشانی اسلامی در دوره های اخیر، دستیابی به درکی عمیق از سنت های دینی و اسلامی و شناخت ژرف ماهیت و حقیقت مدرنیته و نسبت سنجی میان این دو است. مسأله «فهم دین» دغدغه محوری این تلاش هاست و لذا هر آموزه ای که به مسأله فهم و معرفت مربوط می شود، برای نواندیشان اسلامی از اهمیت برخوردار است. بسیاری از نواندیشانی که قصد عبور از دین و سنت و ذبح آن در پای تجدد و مدرنیته را ندارند و حضور دین را مغتنم و آموزه های آن را صحیح می دانند، در مواجهه با بحران های دینی، ریشه اصلی مشکلات را فهم نادرست منابع دینی قلمداد کرده و در تلاش اند تا با پالایش و پیرایش روش های فهم، ریشه مشکلات دینی در عصر کنونی را بخشکانند.
به نظر می رسد سیاست علمی نادرست و عدم تدبیر و مدیریت صحیح این مباحث از سوی نواندیشانی که بانیان ورود هرمنوتیک به عرصه اسلام شناسی و قرآن پژوهی بودند و پیشتر از آنها نام برده شد سبب ایجاد جوّی نابهنجار پیرامون هرمنوتیک و کاربست آن در حوزه های دینی شد. نواندیشان مسلمان از دانش هرمنوتیک در جهت اهداف خاص از پیش تعیین شده خویش بهره برداری کردند و بدون رعایت پیوند این علم با بستره تاریخی اش و بدون پایبندی به ملزومات معرفتی اش، سعی در منتاژ آن در فضاهای فکری جهان اسلام داشتند. علی رغم بهره گیری فراوان از ثمرات هرمنوتیکی، هیچ یک از نواندیشان اسلامی زحمت ترجمه آثار اصلی حوزه هرمنوتیک را بر خود هموار نکردند و پیش از تنقیح مبانی، تطبیق با علوم اسلامی، بومی سازی و نقد و بررسی های لازم، هرمنوتیک را بسان مهمان ناخوانده ای بر سر سفره اندیشه ورزی دینی نشاندند تا بتوانند از آن به عنوان پشتوانه تئوریک دگراندیشی های خود بهره گیرند. اندکی نگذشت که برخی منتقدان سنت گرا را رصد کردن اندیشه های نوگرایان، هرمنوتیک فلسفی را یکی از آبشخورهای اصلی آن تشخیص داده و با نگاهی منفی و گاهی صرفاً به جهت رد و ابطال، به سراغ هرمنوتیک روند. چنین رویه ای بعضاً باعث خروج بحث از حیّز انتفاع علمی شد. از این رو، نسل بعدی نواندیشان اسلامی در تلاش اند تا با عبرت از این تجربه، هرمنوتیک را در تعامل با دغدغه های بومی حوزه های علوم و اندیشه اسلامی به خدمت بگیرند:
«زمانی مواجهه ما با هرمنوتیک جدی خواهد شد که هرمنوتیک با سنتی که با آن آشنا هستیم ربط و نسبتی پیدا کند و به مساله و سؤال ما تبدیل شود. و الا یک سلسله مباحثی مطرح خواهد شد که چندان با دغدغه ها و مسائل فرهنگ ما مرتبط نخواهد بود.»


برچسب‌ها: هرمنوتیک, اندیشه
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/06/08 و ساعت 14:47 |

همسر و هموجودم دیروز تدریس در حوزه علمیه را آغاز کرد. شاگردانش عمدتاً خواهران طلبه خارجی هستند. از سنگال و نیجریه و موزامبیک گرفته تا عراق و پاکستان و کشمیر و چین و اوکراین و فرانسه و...

نکته بسیار جالب، حضور خواهران طلبه شیعه و سنی در کنار هم است که با یک استاد و در یک کلاس به تحصیل تفسیر و حتی فقه مشغول اند! چنین اقدام بدیعی، بارقه های امید در نسل جدید حوزه علمیه است.

برخی از آنان از کشورهایی هستند که هم اکنون داعش و بوکوحرام در آنجا آپارتاید مذهبی به راه انداخته اند اما اسامی این افراد از مسأله جالبی حکایت دارد. نام خانوادگی بعضی از این خواهران که مرکب از نام پدر و پدربزرگ شان است، «علی عمر» و نام برخی از آنها «لیلا عایشه» است. یعنی در تاریخ و فرهنگ این مسلمانان، اختلاف مذهبی و خصومت های درون دینی چندانی وجود نداشته است و کوبندگان بر طبل اختلاف، هرگز در این جوامع پشتوانه اجتماعی محکمی نداشته و نخواهند داشت.


برچسب‌ها: خاطرات شخصی, حوزه و دانشگاه, سیاست
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/06/02 و ساعت 21:42 |
سؤالات میان ترم:
1. با رویکردی انتقادی و در قالب مثال هایی بگویید که پذیرش نظریه کاربردی معنا و بازی های زبانی ویتگنشتاین می تواند چه تغییری در فهم ما از احادیث ایجاد می کند؟

2. با استفاده از مباحث زبان شناسی، تاریخ، روان شناسی زبان و... تحلیل خود را از معنای لغات اضداد به کار رفته در در آیه شریفه «وَ الْمُطَلَّقاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوء» بنویسید.

3. تفاوت رویکرد نمادین به زبان دین و رویکرد مشهور در میان مفسران مسلمان پیرامون زبان قرآن را با توجه به خاستگاه ها و نتایج این رویکردها شرح دهید.

4. با توجه به نظریه لیکاف، یکی از استعاره های مادر (نگاشت) و استعاره های اقماری (نام نگاشت) آن در خطبه های نهج البلاغه را استخراج کرده و ضمن ذکر آنها (همراه با آدرس) نحوه بازآفرینی این استعاره ها را شرح دهید.

5. سه نظریه از علمای اسلامی و سه نظریه از اندیشمندان غربی در باب چیستی معنا را بیان و آنها را با یکدیگر مقایسه کنید.

6. اعتبار اصالة الظهور و اصالة الحقیقة را از منظر آراء جدید در زبان شناسی و نظریه های استعاره بررسی کنید.

سؤالات پایان ترم:
1. تفاوت نظریه نظم عبد القاهر جرجانی با نظریات پیش ازاو درباره اعجاز قرآن را بیان کنید و وجوه شباهت ساخت گرایی سوسوری را با آن نشان دهید.

2. یکی از پیامدهای کاربست مبانی زبانی هرمنوتیک فلسفی در فهم قرآن را ذکر کرده و از منظر مبانی پذیرفته شده در نزد مفسران مسلمان، آن را مورد نقد و بررسی قرار دهید.

3. اختلاف مبانی مکاتب نحوی بصره و کوفه و اندلس را از حیث روان شناسی زبان و زبان شناسی اجتماعی بررسی و تحلیل کنید.

4. خلاصه مدعای لوگزنبرگ درباره ریشه برخی واژگان قرآن و دو دلیل اقامه شده از سوی او را بیان کنید و نقد خود را بر مدعای او بنویسید.

5. شیوه ابن مالک در نحو و آخوند خراسانی در مباحث الفاظ اصول، چه شباهت ها و تفات هایی با نظریه معیار مصداقی کوآین دارد؟

پی نوشت:

1. این سؤالات را جهت امتحان درس زبان شناسی کاربردی (کاربرد زبان شناسی در فهم متون دینی و مقایسه آن با علوم اسلامی) برای حوزه علمیه در ترم گذشته طرح کردم. (سؤالات میان ترم: به شیوه کتاب باز – زمان پاسخگویی: یک هفته – لطفاً فقط به 4 سؤال از 6 سؤال زیر پاسخ دهید. سؤالات پایان ترم: به شیوه کتاب باز – زمان پاسخگویی: 6 ساعت – لطفاً فقط به 4 سؤال از 5 سؤال زیر پاسخ دهید.)

2. استاد تنها زمانی می تواند از طلبه یا دانشجویش توقع مطالعه داشته باشد که خودش بیش از آنها برای تدریس و طرح سؤال، وقت صرف کند.

3. متأسفانه بسیاری از امتحان ها، ارزیابی تحلیل داده ها نیست بلکه آزمون حافظه است و بس.

4. عمر با برکت دکتر پاکتچی دراز باد که ایده طراحی سؤالات تحلیلی را از ایشان وام دارم.

5. زمانی که دانشجوی زراعت و اصلاح نباتات بودم، استاد بی نظیری داشتیم به نام دکتر مهدی نصیری محلاتی – خدا حفظش کند - ایشان معتقد بود که جلسه امتحان هم یک جلسه درسی است. سؤالات باید طوری باشد که دانشجو در ضمن پاسخ دادن به آن هم مطلبی یاد بگیرد.


برچسب‌ها: حوزه و دانشگاه, ادبیات
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/05/29 و ساعت 10:50 |

 من و همسرم سه ماهه پسرمون و یک ماهه دخترمون رو از نزدیک ندیدیم و احتمالا تا اواخر تابستون که هر دو از پایان نامه هامون دفاع کنیم هم نخواهیم دید.

به دلیل نداشتن حتی یک فامیل در مشهد، فرزندان مون رو فرستادیم آمل خدمت پدربزرگ ها و مادربزرگ ها و خاله و دایی و عمه و عموشون. به اونها که حسابی خوش می گذره اما ما حسابی دلتنگیم.

دوستانی که به رجوع دوباره ما به وضعیت ماه عسلی بعد از 12 سال، حسودی می کنن هم بدونن ماه عسل با وجود دو پایان نامه ارشد و دکتری و دوری از دو فرزند، کم از ماه عسل های ماتم زده احسان علیخانی نداره.

استاد راهنمام تذکر به جایی داد و گفت شاید محروم کردن فرزندان تون از بودن در کنار پدر و مادر، نوعی حق الناس باشه!


برچسب‌ها: خاطرات شخصی
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/05/25 و ساعت 12:30 |

کمتر از یک ماه به دفاع از پایان نامه دکتریم مونده. پایان نامه ارشدم، پایان نامه برگزیده دانشگاهی کشور در حوزه فلسفه و دین و بعد هم رتبه اول جشنواره علامه حلی (جشنواره پژوهشی طلاب کشور) شد. همین مساله سطح توقعات از پایان نامه دکتریم رو به قدری بالا برده که دیگه دست خودم هم بهش نمی رسه.

امیدوارم اتفاقی که برای اسپانیا در این جام جهانی و فرانسه در جام جهانی قبلی افتاد، برای من نیفته.


برچسب‌ها: خاطرات شخصی
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/05/21 و ساعت 2:34 |
امروز کلاس زبان شناسی کاربردی در مدرسه علمیه عالی نواب به پایان رسید. گمان می کنم - به لطف خدا - بیش از آنچه که انتظارش می رفت، کاربرد زبان شناسی در فهم متون دینی و مقایسه دستاورهای آن با علوم اسلامی تشریح شد.
هنوز منبع درسی جامعی برای این درس تدوین نشده لذا هر جلسه، اصل مطالب را از کتب مختلف زبان شناسی مطرح می کردم و به کاربردی کردن آنها در علوم اسلامی و متون دینی می پرداختم. در ترم آینده، برخی دیگر از مباحث زبان شناسی را مطرح و به کاربردشناسی آن در فهم متون دینی خواهم پرداخت. امیدوارم دوستان اهل فن با معرفی مباحث و منابعی تکمیلی، مرا در ارائه هر چه بهتر این دوره یاری رسانند.

عناوین مباحث مطرح شده در این 16 جلسه و مهمترین منابع مورد استفاده به شرح زیر بود:
1 . کلیات علم زبان شناسی و شاخه های زبان شناسی مدرن
زبان و تفکر، محمدرضا باطنی، ص9-33؛ جغرافیای دانش های زبانی، مصطفی ملکیان، نقد و نظر 37 و 38، ص71-104 ؛ سیر زبان شناسی، مهدی مشکاة الدینی، ص47-150 (زبان شناسی تاریخی، نظرات سوسور...، زبان شناسی ساختگرای امریکایی

2و3 . رهیافت های زبان شناسی در ادبیات کلاسیک عرب
مباحثی در فقه اللغة و زبان شناسی عربی، رمضان عبد التواب، ص327-402 (اشتقاق، ترادف، اشتراک لفظی، تضاد)؛ فروق اللغویة، أبوهلال عسکری، مقدمه؛ چند معنایی در قرآن کریم، سید محمود طیب حسینی، ص151-190

4. تبیین نظریات گوناگون پیرامون معنای معنا

نظریه قصدی گرایی از منظر هرمنوتیک و اصول فقه، علیرضا عابدی، ص45-88 (نظریه های معنا)؛ نظریه تفسیر متن، احمد واعظی، ص69-86 (چیستی معنا، انکار معنا)؛ زبان دین و قرآن، ابوالفضل ساجدی، ص35-57؛ فلسفه زبان، ویلیام آلستون، ص40-80

5 . بررسی زبان دین و نمادگرایی دینی
تحلیل زبان قرآن و روش شناسی فهم آن، محد باقر سعیدی روشن، ص140-157 ؛ خدا، زبان و معنا، امیرعباس علیزمانی، ص103-148

6. بینامتنیّت و تفسیر متون دینی
بیولوژی نص، علیرضا قائمی نیا، ص412-462 ؛ نقد متن، احمد پاکتچی، ص80-103

7. چیستی، اهمیت و تاریخچه استعاره
مقاله: نگاهی به تاریخچه مطالعه استعاره، نظریه معاصر استعاره، لیکاف، استعاره؛ مبانی تفکر و ابزار زیبایی شناسی، ص135-230 ؛ بیان، سیروس شمیسا، صص153-214.

8. نظریات مدرن در باب استعاره و کاربست آنها در فهم متون دینی 
مقاله: نظریه معاصر استعاره، لیکاف، استعاره؛ مبانی تفکر و ابزار زیبایی شناسی، ص135-230؛ مقاله: استعاره، مورن، استعاره؛ مبانی تفکر و ابزار زیبایی شناسی، 335-375

9. روان شناسی زبان و رابطه آن با فهم احادیث 
پیرامون زبان و زبان شناسی، محمدرضا باطنی، ص73-96؛ نگاهی به زبان، جورج یول، ص171-199

10. جامعه شناسی زبان و رابطه آن با فهم احادیث
نگاهی به زبان، جورج یول، ص280-294 ؛ زبان شناسی اجتماعی، محمد طباطبایی، ص131-160

11. مبانی زبان شناختی مکاتب نحوی و مسأله إعراب 
رویکرد زبان شناختی به نحو عربی، سید حسین سیدی، ص243-274؛ الإنصاف فی مسائل الخلاف، محمد بی أبی سعید الأنباری

12 . زبان شناسی تاریخی واژگان قرآن 
مسأله تأثیر زبان های آرامی و سریانی در زبان قرآن، مرتضی کریمی نیا، ص333-366؛
مقدمه کاظم برگ نیسی، واژگان دخیل در قرآن، آرتور جفری ؛ نقدی بر کتاب قرائت آرامی-سریانی قرآن، فرانسوا دوبلوا، ص367-378

13 . مقایسه استدلال به مباحث زبانی در فلسفه تحلیل زبانی و اصول فقه
طبقه بندی افعال زبانی در فلسفه تحلیلی و علم اصول، محمد علی عبد اللهی، ص207-231؛ روش اثبات مدعیات زبانی در فلسفه تحلیلی و علم اصول، محمد علی عبداللهی، ص153-182 ؛ درآمدی بر مباحث تحلیلی الفاظ علم اصول، سید محمدباقر صدر، نقد و نظر (37-38)، ص143-152

14 . نگاهی به روش تفسیر ادبی و مبانی زبان شناختی تفاسیر ادبی و عرفانی 
تفسیر قرآن و هرمنوتیک کلاسیک، علی رضا آزاد، صص 126-152 و 162-163 و 181-183؛التبیان، محمد بن حسن طوسی، مقدمه ؛ جامع البیان، محمد بن جریر طبری، مقدمه؛فتوحات مکیه، محی الدین بن عربی، ج2، ص 566-572

15 . سیری در نظریه نظم جرجانی و مقایسه آن با دیدگاه های نوین زبان شناسی
عبد القاهر جرجانی و دیدگاه های نوین در نقد ادبی، محمد عباس؛ مقاله: واکاوی نظریه نظم عبد القاهر جرجانی، علی نوروزی

16 . بررسی رهاوردهای زبان مدارانه هرمنوتیک فلسفی گادامر در مبانی فهم قرآن 
فهم قرآن و هرمنوتیک فلسفی، علی رضا آزاد، 250-325؛ درآمدی بر هرمنوتیک، احمد واعظی، ص267-295 ؛ عوامل فهم متن، سید حمید رضا حسنی، ص121-154


برچسب‌ها: معرفی کتاب, ادبیات, خاطرات شخصی
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/05/15 و ساعت 22:19 |

هر چند مبانی «علوم شناختی» با مبانی «دانش هرمنوتیک» که سال هاست مشغول آنم، بسیار متفاوت و اغلب مغایرند. اما همواره به دستاورهای آن به دیده احترام نگریسته ام.
با این حال، به رشد سریع و تا حدی غیر طبیعی «علوم شناختی» در کشور مشکوکم. حضور برخی چهره های سیاسی - فکری در رأس این جریان، شک مرا بیشتر کرده و گمان می کنم اسب تراوایی است که در آینده، سربازان آن دمار از روزگار الهیات و علوم انسانی در خواهند آورد.


برچسب‌ها: هرمنوتیک, فلسفه و عرفان
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/05/13 و ساعت 22:56 |

گادامر بر خلاف عقیده رایج، زبان را صرفا مقوله ای وضعی نمی داند و الفاظ را فقط نشانه های معانی نمی شمارد. بلکه معتقد است که بین کلمات زبان و هستی اشیائی که به ظاهر مدلول آن کلمات هستند، چنان رابطه نزدیکی وجود دارد که می‌توان گفت که به نوعی وحدت دارند. به اعتقاد او واژه نشانه نیست تا قابل جایگزینی باشد بلکه نماد است و از اتحاد و عینیّت دال و مدلول حکایت می کند و تلقی نشانه‌انگارانه از واژگان ریشه در الگوگیری از علوم تجربی در علوم انسانی و تلقی غیر تاریخی از ذهنیت و فهم دارد.

گادامر کارکرد ابزاری را نازل ترین کارکرد زبان می داند و معتقد است که واژگان از آنِ ما نیستند، بلکه از آنِ موقعیت‌های خاصی هستند که در آن قرار می‌گیرند. به عبارت دیگر، ما نیستیم که به وسیله زبان سخن می‌گوییم، بلکه زبان است که به وسیله ما به سخن در می‌آید. او با این تصور مخالف است که گمان شود ابتدا ذهن آدمی نگرشی نسبت به جهان پیدا می‌کند و سپس نشانه‌های زبانی را برای بیان آن‌ انگاره‌های ذهنی به کار می‌بندد. در نگاه او چنین نیست که ما ابتدا چیزی را بفهمیم و سپس به کمک معانی واژگان، تفسیری زبانی از آن ارائه دهیم بلکه فرایند فهم و فرایند واژه یابی برای تفسیر، فرایندی واحدند؛ یعنی فهم جز به واسطه زبان صورت نمی گیرد و دنیای ذهنی آدمی بر زبان او مقدم نیست و اساساً میان این دو، تمایزی نیست.

در بحث از «زبان و هستی» ملاحظه کردیم که در نظر گادامر منشور هستی یک بازي در درون خود دارد. بدین صورت که وقتی از يک زاويه به آن نگاه می‌کنيم، وجود است و از زاويه ديگر، زمان است و از زاويه ديگر، زبان است و از زاويه ديگر، جهان است. در واقع با یک چیز سر و کار داریم اما از هر بُعدی که بدان نگریسته‌ایم، نامی بر آن نهاده‌ایم.

 


برچسب‌ها: هرمنوتیک
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/05/12 و ساعت 18:15 |

گادامر بر خلاف عقیده رایج، زبان را صرفا مقوله ای وضعی نمی داند و الفاظ را فقط نشانه های معانی نمی شمارد. بلکه معتقد است که بین کلمات زبان و هستی اشیائی که به ظاهر مدلول آن کلمات هستند، چنان رابطه نزدیکی وجود دارد که می‌توان گفت که به نوعی وحدت دارند. به اعتقاد او واژه نشانه نیست تا قابل جایگزینی باشد بلکه نماد است و از اتحاد و عینیّت دال و مدلول حکایت می کند و تلقی نشانه‌انگارانه از واژگان ریشه در الگوگیری از علوم تجربی در علوم انسانی و تلقی غیر تاریخی از ذهنیت و فهم دارد.

گادامر کارکرد ابزاری را نازل ترین کارکرد زبان می داند و معتقد است که واژگان از آنِ ما نیستند، بلکه از آنِ موقعیت‌های خاصی هستند که در آن قرار می‌گیرند. به عبارت دیگر، ما نیستیم که به وسیله زبان سخن می‌گوییم، بلکه زبان است که به وسیله ما به سخن در می‌آید. او با این تصور مخالف است که گمان شود ابتدا ذهن آدمی نگرشی نسبت به جهان پیدا می‌کند و سپس نشانه‌های زبانی را برای بیان آن‌ انگاره‌های ذهنی به کار می‌بندد. در نگاه او چنین نیست که ما ابتدا چیزی را بفهمیم و سپس به کمک معانی واژگان، تفسیری زبانی از آن ارائه دهیم بلکه فرایند فهم و فرایند واژه یابی برای تفسیر، فرایندی واحدند؛ یعنی فهم جز به واسطه زبان صورت نمی گیرد و دنیای ذهنی آدمی بر زبان او مقدم نیست و اساساً میان این دو، تمایزی نیست.

در بحث از «زبان و هستی» ملاحظه کردیم که در نظر گادامر منشور هستی یک بازي در درون خود دارد. بدین صورت که وقتی از يک زاويه به آن نگاه می‌کنيم، وجود است و از زاويه ديگر، زمان است و از زاويه ديگر، زبان است و از زاويه ديگر، جهان است. در واقع با یک چیز سر و کار داریم اما از هر بُعدی که بدان نگریسته‌ایم، نامی بر آن نهاده‌ایم.


برچسب‌ها: هرمنوتیک
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/05/12 و ساعت 18:15 |

همواره از مفت خور بودن شاه در صفحه شطرنج عذاب می کشیدم. گویا حافظ هم با من هم احساس بود که سرود: «عرصه شطرنج رندان را مجال شاه نیست» اما در حرکتی خجسته، سایت lichess.org که بزرگترین سایت شطرنج آنلاین است، از امروز علاوه بر شطرنج نوع استاندارد و chess 960 که از مدت ها پیش در سایت بوده، دو نوع شطرنج King of the hill و three check را هم اضافه کرده است.

برخلاف chess 960 که در آن اصولاً شاه به کنجی می خزد و کمترین نقش را در بازی دارد، در King of the hill شاه بیشترین نقش را داراست و اساساً هر کس بتواند شاه خود را به یکی از چهار خانه وسط صفحه برساند، برنده است. در اغلب بازی های شطرنج از نوع King of the hill شاه در وسط میدان معرکه گردان اصلی است و غالباً بیشتر مهره ها پشت سر او هستند. صفحه و نحوه چینش مهره هایش هم عین شطرنج استاندارد است و کیش مات هم دارد.

این را که دیدم به یاد عافیت طلبی برخی عالمان دینی افتادم. اساساً یکی از نقاط افتراق میان عالمان دینی و مصلحان دینی همین است. فرماندهانی که مانند شاه در King of the hill در خط مقدم می جنگند، قابل ستایش تر از فرماندهانی هستند که مانند شاه در chess 960 به کنجی خزیده اند. این تفاوت حتی در فقه و فقاهت و موضع گیری مراجع و علما نیز صادق است. برخی عین حرکت شاه –قلعه در شطرنج، همواره به کنجی می روند تا شوکت و مکنت شان از میان نرود و از نهج البلاغه فقط «ابن لبون» بودن را یاد گرفته اند(1) و نخوانده اند که حضرت علی (ع) در تمام نبردها، چه نظامی و چه اعتقادتی و چه اقتصادی و... هیچ کس را میان خود و دشمن حائل نمی کرد. همواره به عزیزان طلبه گفته ام که امروز ما به شهامت علمی بیش از علمیّت نیازمندیم.

پی نوشت:

1. حضرت در نهج البلاغه می فرماید: «کُن فِي الفِتنَةِ کَابنِ اللَبُون لا ظَهرٌ فیُرکَب ولا ضَرعٌ فَیُحلَب: در فتنه مانند بچه شتر نر دو ساله باش. نه پشتی دارد تا مرکبش کنند و نه پستانی دارد که دوشیده شود.


برچسب‌ها: اندیشه, فقه و اصول
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/05/09 و ساعت 19:51 |

فراخوان مقاله برای سال نامه هرمنوتیک

دانشگاه فرایبورگ آلمان

The International Yearbook for Hermeneutics (IYH) calls for contributions on topics in Philosophical Hermeneutics from philosophy and bordering disciplines. Languages of the journal are both English and German.

The upcoming volume is devoted to the topic "The Space of Imagination" (deadline: August 31, 2014) Submissions are possible for this section of the IYH as well as on other topics within the scope of the journal.

All articles, except when invited, are subject to blind review by the editorial board. We assume that manuscripts are unpublished and have not been submitted for publication elsewhere. The editor is not responsible for loss of, or damage to mailed manuscripts.

Detailed information on formatting manuscripts can be downloaded here.

Please send manuscripts in a common digital format (.doc, .docx, .rtf., .pdf)  to: yearbook@philosophie.uni-freiburg.de.

Postal Address:

International Yearbook for Hermeneutics

Prof. Dr. Günter Figal
Philosophisches Seminar
Platz der Universität 3
79085 Freiburg

GERMANY

+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/05/07 و ساعت 0:35 |

تقریبا هر 2 ثانیه 1 نفر یعنی سالانه حدود 14 میلیون نفر بر اثر گرسنگی می میرند. هر 15 ثانیه هم یک نفر یعنی حدود 2 میلیون نفر هم در سال به خاطر عدم دسترسی به آب آشامیدنی سالم می میرند... کنار ما... روی همین سیاره ای که در آن زندگی می کنیم. یعنی از لحظه ای که شروع به خواندن این متن کردید، تا زمانی که آن را تمام کنید، 10 نفر در دنیا به خاطر نداشتن آب و غذا مردند.

وقتی به این آمارها و قصورم در کاستن از رنج انسان ها فکر می کنم، به مرز جنون می رسم.  


برچسب‌ها: اندیشه
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/04/29 و ساعت 2:26 |

خدایا! در این شبها، ما را مشمول دعای امام زمان قرار بده.


برچسب‌ها: دعا
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/04/26 و ساعت 0:17 |
جهت اینکه مجلس خالی از ریا نباشه عرض کنم که گاهی دلم هوای نماز شب می کنه. اون وقت با لیست مؤمنانی که در قنوت نماز وتر از اون ها یادی کرده و براشون دعا و استغفار می کنم، عجیب حال می کنم. این لیست به نوعی نشون دهنده دگردیسی های فکریم در طول این سال ها ست:

اللهم اغفر لعلی بن ابی طالب
اللهم اغفر لسلمان
اللهم اغفر لأویس القرنی
...
اللهم اغفر للسید علی قاضی الطباطبائی
اللهم اغفر للسید هاشم الحداد
اللهم اغفر للسید محمد حسین طباطبائی
اللهم اغفر للشیخ المفید
...
اللهم اغفر لپاپ فرانسیس
الهم اغفر لگاندی
اللهم اغفر لترزا
اللهم اغفر لإسپینوزا
...
اللهم اغفر لوالدی
اللهم اغفر لوالدتی
اللهم اغفر لإمرأتی
...
اللهم اغفر للسید روح الله الخمینی
اللهم اغفر للسید موسی الصدر
اللهم اغفر للسید محمد باقر الصدر
...
اللهم اغفر للسید مصطفی چمران
اللهم اغفر للحاج إبراهیم همت
اللهم اغفر لعبد الحسین برونسی
...
اللهم اغفر لشمس التبریزی
اللهم اغفر للسید حیدر الأملی
اللهم اغفر لأبو الحسن الخرقانی
اللهم اغفر لحافظ الشیرازی
...
اللهم اغفر لبهجت
اللهم اغفر لأراکی
اللهم اغفر لبروجردی
اللهم اغفر لگلپایگانی
...
اللهم اغفر جمیع العاشقین
اللهم اغفر جمیع العارفین
اللهم اغفر جمیع من تنتظر الإستغفار لهم من لسانی
اللهم اغفر جمیع الباعثین لشُغُلی إلی الخیرات
...

پی نوشت:
1. گاهی سؤال می شه که چرا توصیه شده برای مؤمنان استغفار کنیم در حالی که گناهکاران بیش از اون ها نیاز به استغفار دارن؟ در پاسخ باید گفت که این استغفارها بیش از آنکه برای اون ها باشد برای خود ماست. توصیه به استغفار برای مؤمنان گویا به این دلیله که چنین دعا و استغفاری در درگاه الهی قطعا پذیرفته شده است و نام آوردن از دوستان خدا و خیرخواهی برای آنها راه را برای پذیرش استغفار برای خودمان و نجوای «العفو» در آن آستان کبریایی هموار می کنه.
.
2. قرآن به ما یاد داده که حتی غیر مسلمون ها هم در صورت پای بندی به دین خودشون و داشتن اخلاص در راه حق، در ردیف مؤمنان قرار می گیرن: إِنَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَالَّذِينَ هَادُواْ وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحاً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ (سورة البقرة 62 (:در حقيقت، كسانى كه [به اسلام] ايمان آورده، و كسانى كه يهودى شدهاند، و ترسايان و صابئان، هر كس به خدا و روز بازپسين ايمان داشت و كار شايسته كرد، پس اجرشان را پيش پروردگارشان خواهند داشت، و نه بيمى بر آنان است، و نه اندوهناك خواهند شد.
.
3. قدیم ها اذکار را می شمردم. الأن با توجه به دیدگاهی که درباره کمّی کردن دین پیدا کردم، لااقل در مستحبات به جای شمردن، هر ذکر رو تا جایی که حال کنم، می گم.
.
4. در کلاس هایم گاهی بعد از گفتن فلسفه نماز، به مناسبتی دستور زیپ شده (فشرده) نماز شب را برای دانشجویان می گم. هر بار که گفتم، استقبال از یادگرفتن و نوشتن دستور انجام نماز شب در بین جوانان دانشجو زیاد بوده که برام باورکردنی نبود.
.
5. ببخشید... گویا ریا از حد گذشت...


برچسب‌ها: خاطرات شخصی, شخصیت ها, دعا
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/04/23 و ساعت 13:8 |

کورتانا (Cortana) یا همان نرم افزار منشی مجازی مایکروسافت بر پایه داده ها و اطلاعات آماری و هوش مصنوعی طراحی شده برایش، در 13 بازی های جام جهانی به کار گرفته شده و 100 درصد بازی ها را درست پیش بینی کرده و هوش مصنوعی گوگل هم تنها در یک مورد (بازی فرانسه و آلمان) اشتباه کرده است. اگر اهل بصیرت باشیم، این خبر، شوکه کننده است.

یعنی یک الگوریتم ریاضی کاری کرده که هیچ کدام از کارشناسانی که عمری را در فوتبال گذاشته اند، نتوانستند انجام دهند! توجه کنید که این فوتبال بود نه شطرنج با کاسپارف. (فوتبال بر خلاف شطرنج دارای ویژگی های غیر قابل پیش بینی است.)

مساله آنجاست که این تکنولوژی ها محدود به فوتبال باقی نمی ماند. بلکه هم اکنون در حال تجزیه تحلیل و پیش بینی برای جنبش های اجتماعی، موازنه های نظامی، تولیدات فکری، جریانات مذهبی و... است و در آینده نه چندان دور، کنش های خرد و کلان انسانی را مهندسی خواهد کرد.

آیا با نوع دیگری از آخر الزمان نظیر آنچه در ترمیناتور می دیدیم، مواجه ایم؟

 


برچسب‌ها: اندیشه, ورزش
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/04/19 و ساعت 15:47 |

زبان شناسی2

(کاربرد مباحث زبان شناسی در فهم متون دینی)

شنبه ها و چهارشنبه ها – ساعت 9 الی 12/5

مدرسه علمیه عالی نواب مشهد

شروع کلاس ها: 14 تیر 93


برچسب‌ها: حوزه و دانشگاه, ادبیات
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/04/11 و ساعت 20:6 |

امروز به همراه خانواده به مسابقات اسب سواری رفتیم. افکار طلبگی هم که همه جا با ما همراه است. (به ویژه آنکه سطح دروس طلبگی همسرم بالاتر از من است و تخصص شان هم فقه و اصول می باشد و در تمام مباحث دینی دوش به دوش من می آید.) به مساله «سبق و رمایه» فکر می کردیم. بنا بر مشهور فقهاء شرط بندی حرام است به جز در مسابقات اسب سواری و تیراندازی.

و اما چند نکته:

1. ذهن فوق العاده ای نمی خواهد فهمیدن این نکته که در صدر اسلام سوارکاری و تیراندازی ورزش هایی بودند که نقش کاربردی در زندگی روزمره و نیز شرایط جنگی (که جزء لاینفک زندگی آن روزگار بود) داشتند و در نصوص دینی نیز روایاتی برای ترغیب هر چه بیشتر مسلمانان به چنین ورزش هایی وجود دارد و جواز صادر شده برای شرط بندی در این دو مورد نیز در راستای همین ترغیب و تشویق، قابل تحلیل است. انضمام شتر دوانی و نیزه بازی و شمشیرزنی به اسب سواری و تیراندازی با استناد به روایتی از پیامبر (ص) و امام صادق(ع) را هم می توان در همین راستا دانست.

2. به نظر می رسد دلیل دیگر آن است که مردم آن عصر به قدر کفایت به فعالیت های بدنی و قدرتی می پرداختند و لذا به ورزش هایی نظیر تیر اندازی و سوارکاری که چاشنی دقت و مهارت در آنها بیشتر است، توصیه شده تا توازن قدرت و دقت حفظ شود.

3. امروزه با تغییر شرایط اجتماعی و تغییر جایگاه و کارکرد این ورزش ها در زندگی افراد، چرا باید همچنان شرط بندی را در آنها جایز دانست؟ و اگر امروزه اموری مانند اتومبیل رانی نقش اسب سواری گذشته را ایفاء می کند، چرا جواز شرط بندی را به آن تعمیم نمی دهند؟

4. عجیب آنکه برخی فقها قائل اند که تنها در تیراندازی با کمان است که شرط بندی جایز می باشد و در تیراندازی با تفنگ، شرط بندی حرام است! (علمای سنتی در این بحث می کنند که آیا حکم تیر بدون پر و پر دار مانند یکدیگر است یا خیر؟!)

5. جالب است که علما در باب اینکه برنده مسابقه اسب سواری کدام اسب است، نیز بحث کرده اند و در نتیجه اختلاف دارند. ظاهر عبارت شهید اول آن است که حیوانی برنده است که تمام گردنش از گردن حیوان دیگر جلوتر باشد. اما شهید ثانی قائل است که جلوتر بودن بخشی از گردن هم کفایت می کند. اما بسیاری از فقها جلوتر بودن کتد (برآمدگی بین دو کتف حیوان) را شرط پیروزی می دانند و برخی فقها نیز جلوتر بودن دو دست را شرط پیروزی می دانند.

6. برداشت برخی از فقها از احادیث سبق و رمایه آن است که موضوع این احادیث، مسابقه دادن (برد و باخت) است و نه شرط کردن. یعنی اصلا در چیزی جز تیراندازی و سوارکاری و ملحقات آنها مسابقه دادن جایز نیست. بنا بر نظر این عده، مسابقات  فوتبال یا والیبال (حتی اگر شرط بندی نشود) هم حرام خواهد بود.

7. یکی از معضلات ریشه ای ذهنیت فقهی، کم توجه به فلسفه الأحکام و تصور غلط از مقوله منصوص العلة است. در این باره باید به تفصیل سخن گفت.

8. اسب سواری  و گلف به گمانم اشرافی ترین ورزش های کنونی در کشور ماست. (حتی از بیلیارد و اسکی هم اشرافی تر است.) کافی است نیم نگاهی به پارکینگ اتومبیل کنار پیست های اسب سواری بیندازید و مدل و برند ماشین ها را ببینید تا این مهم را دریابید. با خودم می گویم آیا می توان بدون در نظر گرفتن شرایط امروزی این ورزش، به صدور احکام فقهی درباره آن پرداخت؟

9. در دنیا برای هیچ ورزشی به اندازه اسب سواری شرط بندی نمی شود. گردش مالی شرط بندی بر سر اسب در اروپا شانه می زند به درآمد کل صادرات غیر نفتی کشور ما. فیلم های زیادی نیز در این باره ساخته شده است. در گذشته نیز در میان برخی قبایل، شرط بندی روی اسب اساس ازدواج و انتخاب همسر بود. یعنی گویی شرط بندی روی اسب، بیش از آنکه رنگ دینی داشته باشد، امری فرهنگی و میراثی مشترک در میان ملل تاریخ است و لذا نگاه به آن صرفا از دریچه احادیث، سبب می شود که نتوانیم همه ابعادش را ببینیم و آن را به صورت جامعی بفهمیم و درباره اش اظهار نظر کنیم.

توجه به پیشینه فرهنگی، فلسفه صدور روایات، جایگاه امروزی موضوعات، کارکرد احکام و... لازمه اجتهاد در موضوعات فقهی و ارائه تحلیل های دینی است.


برچسب‌ها: فقه و اصول
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/04/07 و ساعت 0:38 |

پیش از قرن بیستم برخی از فیلسوفان نظیر کانت و شیلر از تمثیل بازی در تبیین دیدگاه های فلسفی و زیباشناسانه استفاده کردند. بسیاری از فیلسوفان قرن بیستم نیز از تمثیل بازی به عنوان یک «کهن الگو» در مباحث خویش بهره گرفتند که مهمترین آنها ویتگنشتاین در سنت فلسفه تحلیلی و گادامر در سنت فلسفه قاره ای بودند. بحث بازی در نزد هایدگر و گادامر با ویتگنشتاین مرادف نيست. گرچه بعدها مفسران ويتگنشتاين او را به گادامر نزدیک کرده اند اما نه تنها خاستگاه بحث گادامر و ويتگنشتاين متفاوت است، بلکه نوع نگاه اين دو نيز متفاوت است. در ويتگنشتاين متأخر بحث بازی در چهارچوب زبان است. در نزد گادامر گرچه نهايتاً بحث زبان می شود اما ورود به بحث هستی شناسانه است. در بازی ويتگنشتاينی قواعدی وجود دارد که ما آن را به کار می گيريم و مختاریم که بازيی را انجام دهيم يا ندهيم. اما برای گادامر بازی اگزيستانسيالِ ماست و لذا بازی مسلط بر ماست. ما نيستيم که قواعد بازی را بکار می بريم، قواعد بازی است که بر ما مسلط است. استفاده گسترده از تمثیل بازی در تبیین دیدگاه ها فلسفی به حدی است که این واژه امروزه از پیله معنای عام خود خارج و به یک مقوله کاملا فلسفی در این مباحثات بدل شده است.

تبیین صیرورت فهم و انسان و توضیح ماهیت سیال آن ها گادامر را وادار کرد تا برای تقریب آن به اذهان، از مباحث زیبایی شناسی کمک بگیرد. او واژه آلمانی spiel برای افاده این مفهوم استفاده می کند که مفهومی وسیع دارد و هم شامل بازی های سرگرم کننده و مسابقات ورزشی می گردد که در انگلیسی به آنها game گفته می شود و هم شامل اجراهای نمایشی مانند تئاتر و موسیقی می گردد که در انگلیسی به آنها play گفته می شود. در فارسی از دو واژه «بازی» و «اجرا» برای افاده این معنا استفاده می کنیم.

گادامر در بخش اول از کتاب حقیقت و روش می کوشد تا دلایلی علیه ذهنی کردن زیبایی شناسی کانت اقامه می کند. او بحث آگاهی در بازی را در برابر آگاهی زیباشناختی انتزاعی کانت قرار دهد. با این هدف، او به تشریح مفهوم «بازی» به عنوان یک تجربه همگانی دست می زند. همچنین در بخش سوم از این کتاب برای تشریح دیدگاه خویش پیرامون زبان، به تشریح فلسفی مقوله بازی می پردازد و بخش های مهمی از اندیشه خویش را در قالب تدقیق فلسفی در این مقوله عامیانه تبیین کند. این گونه است که شناخت درست بازی، نقش کلیدی در شناخت درست از حقیقت، تجربه هنری، تفسیر متن و در نهایت تبیین هستی شناسی فهم در هرمنوتیک فلسفی دارد.

هدف دیگر گادامر از پرداختن به مساله بازی و تحلیل پدیدارشناسانه اش آن است که در برابر تلقی ایده آلیستی و تفکیک سوبژه - ابژه بایستد و نشان دهد که فهم، عملی صرفا ذهن گرایانه نیست:

«ما در مقابل طرز تفکر سوبژکتیویستی زیباشناسی جدید، مفهوم بازی را به عنوان رخداد حقیقی هنر مطرح ساختیم.»

بازی برای او تمثیل است تا به این وسیله نشان دهد همان طور که بازی صرفاً محصول ذهنیت بازیگران نیست، فهم و تجربه هرمنوتیکی هم صرفا محصول فعالیت ذهنی انسان نمی باشد و همان طور که بازیگر از سویی می تواند مختارانه در روند بازی ایفای نقش کند و از سوی دیگر طی مشارکت جستن در عمل بازی، رها و آزاد نیست و باید این نقش را در چار چوب قواعد و محتوای بازی ایفا نماید، هنرمند و فهمنده اثر هنری نیز در مصاف با تجربه هرمنوتیکی کاملا آزاد نیست و در چارچوب سنتی که او و موضوع را در بر گرفته است، فعالیت می کند.

به نظر گادامر در هر بازی واقعی، بازیگر توسط بازی به بازی گرفته می شود و فاعل حقیقی بازی، نه بازیگر بلکه خود بازی است. هیچ یک از این دو بدون دیگری نمی تواند به بازی شکل دهد بلکه دیالکتیک میان آنهاست که منجر به نضج بازی می شود. به عنوان مثال توپ و دروازه و زمین چمن به خودی خود بازی فوتبال نیست. قوانین نوشته شده در کتاب راهنمای فیفا نیز بازی نیست. بازیکنان زمانی که به زندگی معمولی خود مشغول هستند نیز بازی را شکل نمی دهند بلکه زمانی که این عناصر به هم می آمیزد، چیزی به نام بازی ظهور می کند. این بازی چیزی جدا از بازیکنان و قواعد و ابزار بازی نیست و در همین حال، وجود آن، عینا وجود این عوامل هم نیست. بازی فوتبال زمانی معنا دارد که بازی شود.

گادامر می خواهد با این تمثیل و تعمیم آن به اثر هنری و حقیقت و فهم متن و ... بگوید که فهم، حقیقت، زیبایی و... نیز همچون بازی در تجلی خویش، هستی می یابند. نمودهای گوناگون یک اثر هنری و معانی مختلف یک متن، اموری بیگانه از آنها نیست بلکه هستی آن است و حقیقت آن را آشکار می کند:

«هوزنیکا با بررسی بازی ها در فرهنگ ها و آیین های گوناگون به این نتیجه می رسد که «انسان اولیه و بدوی فرق میان بازی و واقعیت را نمی دانست... در تعریفی که ما از بازی داریم، ‌مرز میان باور و خیال برداشته شده است.»

به این ترتیب او می خواهد نتیجه بگیرد که فهم های مختلف فهمندگان گوناگون از یک متن، اطوار گوناگون هستی آن را تشکیل می دهد و فهمندگان همچون بازیگران، تنها مجریان اطواری گوناگون و معانی مختلفی هستند که متن بر حسب هستی خویش آن ها را آشکار می کند.

اما باید به این نکته توجه داشت که وی در پی نفی کامل عنصر سوبژکتیو در زیباشناسی نیست بلکه می خواهد در کنار آن، به نقش سایر عوامل و عناصر دخیل در فهم نیز توجه شود و بگوید همان طور که بازیگر به بازی به عنوان یک ابژه نمی نگرد، ما نیز نبایستی در فرایند فهم، به موضوعی که در صدد فهم آن هستیم را به مثابه یک ابژه بنگریم.

ملخص کلام گادامر درباره بازی آن است که بازی توسط بازیگران به ارائه خودش می پردازد. به عبارت دیگر، هستی ِ بازی چیزی جز همان اجرایش نیست و بازیگران زمانی بازیگر هستند که به بازی کردن بپردازند. کتاب قوانین و بازیگرانی که در جای خود نشسته اند هیچ یک معنای بازی را ندارند بلکه حقیقت بازی، در اجرایش محقق می شود:

«بازی ماهیت خاصی دارد که مستقل از ادراک کسانی است که بازی را انجام می دهند... سوژه بازی، بازیگران نیستند بلکه بازی به وسیله بازیگران صرفا به نمایش در می آید.»

و همچنین حقیقت بازیگر نیز در بازی حاصل  می شود. او با بازی، شدن ِ خویش را تحقق می بخشد:

«بازیگر با بازی کردن، گویی به تحقق خویش نیز می رسد.»

ولی ما به دلیل عادت غلط مان، هر آنچه را که از فاعلی سر می زند، به خودش نسبت می دهیم و وی را علت تام تحقق آن فعل قلمداد می کنیم و به این وسیله از حقیقت آن امور غافل می شویم و به این وسیله ماهیت سیال و صیرورت نهفته در هستی آنها را فراموش می کنیم:

«به لحاظ لغوی، ظاهرا سوژه حقیقی بازی نه سوبژکتیویته  آن است که در کنار افعال دیگرش بازی هم می کند بلکه خود بازی است. اما ما آن قدر عادت کرده ایم که پدیده ای مثل زبان را به سوبژکتیویته و رفتارهای او نسبت دهیم که این گونه دلالات روح زبان به ذهن ما راه پیدا نمی کنند.»


برچسب‌ها: هرمنوتیک
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/04/01 و ساعت 18:20 |

متن گفتگویم با روزنامه شهرآرا پیرامون وضعیت دروس معارف در دانشگاه

استادان پویا؛ عامل اصلی تحرک دانشجویان در کلاس

استاد گروه معارف دانشــگاه فردوسی می گوید: هر انســانی فارغ از جایگاه علمی و اجتماعی خود، یک انسان است و هر انسانی با توجه به نوع نگاهش به جهان اطراف خود و پدیده هایی که در کنار او وجود دارد، معتقد به ایدئولوژی و تفکر خاصی اســت. فردی که معتقد به گزاره های دین و آداب و رسوم مذهبی است باید از فرمان های الهی آگاهی خوبی داشــته باشــد. باید بداند که از کجا آمده و هدف از زندگی در این دنیا چیست و پس از سال ها زندگی به کجا خواهد رفت. به قول مولوی آن شاعر و عارف بزرگ: از کجا آمده ام؟ آمدنم بهر چه بود؟ به کجــا می روم آخر ننمایی وطنم؟

علیرضا آزاد می افزاید: مســئله اخلاق ورزی نیز یکی دیگر از مسائل مهمی است که هر انسانی باید بدان توجه داشته باشد. امروزه در میان مباحث مختلف اخلاقی، بحثی به نام اخلاق حرفه ای داریم که در آن به مسائل اخلاقی ویژه هر یک از مشاغل گوناگونی که در جامعه وجود دارد، پرداخته می شود. پس براین اساس لزوم وجود چنین درس هایی در دانشگاه ها روشن می شود.

وی خاطرنشان می کند: درس هایی که با موضوع معارف اسلامی برای دانشجویان غیرالهیات در دانشگاه ها درنظر گرفته شــده، تأثیر بسزایی در آشنایی آنان با معارف دینی و اسلامی دارد. البته در کنار آن باید به انتخاب استادان برجســته برای ارتقای هرچه بهتر این واحدها در دانشگاه توجه کرد.

این استاد حوزه و دانشگاه معتقد است: درباره درس های معارف اسلامی باید به دو نکته اساســی توجه کرد. اول اینکه بیشــتر دانش آموزان در دوران دبیرستان در درس دین و زندگی، معارف مخصوص به مذهب تشیع را مطالعه میکنند و با مبانی آن آشــنا می شوند، اما کتابهایی نیز ویژه اقلیت های دینی پذیرفته شده در قانون اساسی تهیه می شود تا با آموزه های دینی خودشان آشنا شوند اما در دانشگاهها شاهد چنین چیزی نیستیم.

وی بــا بیان اینکه بهتر اســت بخشهایــی از درس های معارف اسلامی اقلیت ها براســاس مبانی دینی خودشان باشد، می افزاید: ادیان و مذاهب باوجود اشتراکات فراوان، دیدگاه های متفاوتــی درباره پار ه ای مســائل دارند. این درحالی اســت که همه کتاب های معارف در دانشــگاه ها بر پایه دیدگاه علمای شــیعه نوشته شده و در برخی متون درسی، تنوع آرا و عقاید به قدر کافی به چشم نمی خورد و همین امر سبب شــده که برخی دانشجویان رغبت الزم برای پیگیــری مباحث مطرح شــده در ایــن درس ها را نداشته باشند.

این دانشجوی مقطع دکترای دانشگاه فردوسی خاطرنشان می کند: با نگاهی دقیق به برخی درس های دانشــگاهی متوجه میشویم که درسهای عمومی در هر رشته براساس مباحث تخصصی آن رشته تدوین شده است. مثال متن درسی واحدهای زبان انگلیسی عمومی که همه دانشجویان موظف به گذراندن آن هستند، در هر رشته ای متناسب با مباحث تخصصی همان رشته تهیه و ارائه می شود. اما درس های معارف اسلامی در دانشگاه ها تخصصی سازی نشده و متون مشابهی برای همه رشته ها تدریس می شود و فقط برای رشته های پزشکی در بعضی درس های معارف کتاب های مجزایی تهیه شده است. اگر اندیشمندانی که زحمت گردآوری این کتاب ها را کشیده اند، در بیان مطالب و ساماندهی اهداف و ارائه مثال ها، تناسب آن با نیاز هر رشته را مد نظر قرار دهند، به طور حتم تاثیر دو چندانی بر مخاطبان خواهد داشت.

وی می افزاید: البته در این زمینه مشــکلاتی گریبان گیر مسئولان دانشگاهی و مدیران اجرایی است، به عنوان مثال غالبا دانشــجویان از رشته های مختلفی در کلاس های معارف حضور دارند و این امر، موانعی در راه تخصصی سازی ایجاد می کند که البته حل شدنی است.

علیرضـا آزاد معتقد اســت: اگر ما خواهان این هستیم که دانشــجویان برای این درس ها اهمیت قائل شوند و کلاس های ما پرشورتر از همیشه باشد، باید استادان این درس ها ارزش بیشتری برای درسی که ارائه میکنند، قائل باشند. اگر یک استاد معارف اطلاعاتش درباره مباحث دینی را به روز نکند و از شبهات جدید و پاسخ آن ها مطلع نباشد و نیز روش های نوین آموزش و تبلیغ دینی را به کار نبندد، طبیعتاً نمی تواند درس پر باری برای دانشجویان ارائه دهد.

وی با بیــان اینکــه راه بهینه کردن نگاه دانشــجو به این درسها، اهتمام هر چه بیشتر استادان در ارائه هر چه بهتر این درس هاســت، می گوید: متأسفانه درحال حاضر نگاه شماری از دانشجویان به این واحدها، نگاهی سطحی است. آن ها این درس ها را به عنوان واحدی نمره آور می شناسند و سعی میکنند با کمترین حضور در کلاس، بهترین نمره را به دست آورند. در کنار آن، دانشجویانی داریم که حتی بعد از گذراندن درس نیز به خاطر شدت علاقه به مباحث دینی، به صورت مستمع آزاد در کلاس های معارف شرکت میکنند. فقط زمانی می توان به موفقیت درسهای معارف در دانشگاه ها امید بســت که استادان پویا و با اطلاع کافی از مباحث دینی و فنون ارتباطی در کلاس ها حضور یابند.

آن ها می توانند با شناخت مناسب دین از یک سو و ذائقه جوان امروزی از سوی دیگر، دریچه ای رو به سوی انسانیت، معنویت، اخلاق و دیانت برای نسل آینده ساز دانشگاهی بگشایند.
19 خرداد 1393
با سپاس از دوست اندیشمند، آقای امید حسینی نژاد
http://shahrara.com/page,1393,3,19,11,02.html


برچسب‌ها: اندیشه, حوزه و دانشگاه
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/03/21 و ساعت 23:20 |

فرازی از مناجات شعبانیه

إِلَهِي هَبْ لِي قَلْبا يُدْنِيهِ مِنْكَ شَوْقُهُ وَ لِسَانا يَرْفَعُه إِلَيْكَ صِدْقُهُ وَ نَظَرا يُقَرِّبُهُ مِنْكَ حَقُّهُ
خدايا! به من قلبی ده که اشتیاقش آن را قرین تو سازد و زباني ده که صداقتش آن را در نزد تو بلند مرتبه گرداند و بینشی ده که حقانیّتش آن را به تو نزدیک نماید.

پی نوشت 1 (مهم): در نقل مشهور، یُرفَعُ به صیغه مجهول آمده و ضمیر مفعولی «ه» نیز بعد از آن ذکر نشده است. اما این با سیاق ادبی این فقره از مناجات سازگار نیست و سکت معنایی هم دارد زیرا در فقره قبلی، شوق و در فقره بعدی حق فاعل اند ولی در یرفع، صدق نائب فاعل خواهد بود.
کسی که با تاریخ اسلام آشنا باشد می داند که حتی ادعیه مأثوره در استنساخ هایشان دچار اضطراب در کتابت شده اند و اعراب گذاری هم در سده های اخیر و گاهی در دهه های اخیر صورت گرفته است و حجیتی ندارد. لذا گمان می کنم که ضمیر «ه» بعد از یَرفَعُهُ سهوا در برخی نسخه ها کتابت نشده و کسی که می خواسته اعراب گذاری کند، به دلیل متعدی بودن فعل یَرفَعُ و عدم وجود مفعول بی واسطه، آن را به صیغه مجهول اعراب گذاری کرده است.
من با توجه به گمان خویش در این بند از مناجات شعبانیه «يَرْفَعُ» را که به نظرم اشتباه سهوی کاتبان بود، به «يَرْفَعُه» تغییر داده و ترجمه کردم. بی شک باب بحث و انتقاد، به ویژه برای دوستان ادیب و نسخه شناس، همچنان گشوده است.

پی نوشت 2: در معنای «یدنی» و فرق آن با «یقرب» و نیز معنای «نظر» نیز از ترجمه های مشهور پیروی نکردم و بحث هایی دارم که گفتنش اطاله کلام خواهد بود.

پی نوشت 3: از میان ادعیه شیعه، بیشترین علاقه را به مناجات شعبانیه، دعای کمیل و مناجات خمس عشر دارم. در ماه شعبان فرازهایی از مناجات شعبانیه را در صفحه فیس بوک ام می گذاشتم. لیکن به دلیل اشتمال این فراز از مناجات به بحثی علمی که تصادفا به ذهنم رسید، آن را در اینجا هم قرار دادم. به امید اینکه مشمول این دعا باشیم. آمین


برچسب‌ها: دعا, ادبیات
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/03/19 و ساعت 22:42 |

گادامر میان زبان و جهان بینی نوعی وحدت می بیند. جهان هر انسان بنا بر جهان بینی او تعریف می شود و این جهان بینی همان طور که هومبولت گفته و گادامر آن را تایید می کند، به واسطه زبان شکل می گیرد: «زبان ها همان جهان بینی ها هستند.»

از نظر او ما همواره جهان خود را در زبان و به شکلی زبان گونه باز می یابیم و می شناسیم. زبان و واقعیت از یکدیگر جدایی ناپذیرند و محدودیت های دانش ما، همان محدودیت های زبانی است که از آن استفاده می کنیم. ما رابطه ای فراسوی زبان خود با جهان نداریم که آن را به یاری ابزار زبان بیان کنیم بلکه جهان ما همین زبان ماست: «ما همواره از راه تاویل زبانی جهان به اندیشه و دانش می رسیم. رشد کردن در تاویل زبانی به معنای رشد کردن در جهان است.»

از این منظر یادگیری زبان مادری توسط کودکان و یا آموختن یک زبان خارجی صرفاً کسب ابزارهایی برای تفاهم نیست بلکه آموختن شیوه زیستن و تجربه کردن جهان است. بنابراین رشد در یک زبان راهی برای شناخت جهان است. زیرا انسان به وسیله زبان در میراثی که از پیشینیان به او رسیده است، زیست خواهد کرد و در غالب زبان، جهان را تجربه خواهد نمود. 

از نتایج این دیدگاه آن است که از این منظر، تنوع زبان ها در میان انسان ها به معنای تعدد جهان بینی ها خواهد بود. هر زبانی ظرفیت نوعی جهان بینی را در گویندگانش ایجاد می کند و به این ترتیب، آموختن یک زبان به معنای ورود به جهان بینی جدیدی است.

به عنوان مثال او معتقد است که زبان یونانی فی نفسه امکانات نظری و فلسفی ویژه ای برای گویش کنندگان به آن زبان فراهم می آورد. این قابلیت به ویژگی های خاص این زبان بر می گردد که او دو ویژگی را بر می شمارد: 
«ویژگی اول آن که یکی از سودمند ترین خاصیت های معروف زبان یونانی و اتفاقا مشترک میان آن و زبان آلمانی است،‌ عبارت از استفاده از جنس یا صیغه خنثی است که امکان می دهد متعلق مفهومی اندیشه را به جای فاعل بنشانیم... در واقع استفاده از خنثی حکایت از چیزی می کند که هیچ جای معینی نیست ولی وجه مشترک همه چیزهاست. دومین وجه ممیز معروف یونانی، وجود فعل ربط یعنی کاربرد فعل «بودن» برای مرتبط ساختن موضوع و محمول است که ساخت جمله از آن درست می شود.»

از دیگر نتایج پیوند زبان و جهان بینی آن است که پی می بریم حتی کسانی که ظاهرا به یک زبان سخن می گویند، با توجه به تفاوت جهان بینی هایشان، در گزینش واژگان و ساختارهای زبان با یکدیگر تفاوت دارند و در واقع به یک زبان سخن نمی گویند. از این رو انسان هایی که با یکدیگر گفتگو می کنند و در پی فهم سخن یکدیگر بر می آیند، تنها زمانی موفق به فهم یکدیگر می شوند که جهان بینی یکدیگر را درک کنند و وارد جهان های همدیگر شوند.


برچسب‌ها: هرمنوتیک, فلسفه و عرفان, ادبیات
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/03/17 و ساعت 20:6 |