آیت الله مهدوی کنی: خبرگان دو وظیفه دارد، تعیین رهبری یا تشخیص رهبری و وظیفه دوم خبرگان نظارت بر رهبری است. نظارت خبرگان بر رهبری، نه استطلاعی است و نه استصوابی، بلکه حراستی است.

منبع: سخنرانی در جمع مسؤولان حزب مؤتلفه اسلامی

http://www.khobreganrahbari.com/modules.php?name=News&file=article&sid=1380

 

آیت الله جوادی آملی: همان طور که در صورت وجدان شرایط و اوصاف رهبرى, کار مجلس خبرگان, کشف و اعلام آن بود, درصورت فقدان یکى از آن ها, وظیفه خبرگان کشف و اعلام آن است. 

منبع: مجله حکومت اسلامی، شماره 8

http://www.khobreganrahbari.com/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=238

 

آیت الله علم الهدی: خبرگان، ناظر بر عملکرد رهبری نیستند چون رهبر ولی همه است و خبرگان نمی توانند بر عملکرد ولی خود نظارت کنند. نظارت خبرگان بر بقای شرایط رهبری است، نه نظارت بر عملکرد رهبر و خبرگان بر دفتر رهبری و دستگاههای زیر نظر ایشان نظارتی ندارند.

منبع: http://www.irna.ir/fa/News/81403352/


برچسب‌ها: سیاست, شخصیت ها
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/09/07 و ساعت 0:31 |

همه می دانیم که امام باقر(ع) نام فرزندی را که پس از ایشان به امامت شیعیان رسید، «جعفر» نهاد. این واژه در زبان عربی به معنای رود کوچک، نهر سرشار، جویبار و... است و هر چند که بعدها عده ای گفته اند که وجه تسمیه آن استفاده عموم مسلمانان از جویبار علم این امام همام است اما همگان معترف اند که این واژه در زبان عربی تقریبا هیچ معنای شرعی و دینی خاصی ندارد.
پیام این تسمیه آن است که یک امام، نام امام بعدی را الزاما نامی قرآنی و یا نام پیامبر و یا اجداد معصومش و یا القاب آنها ننهاده بلکه نامی برگفته از زیبایی های طبیعت را بر فرزند خویش نهاده است.
برخی از القاب حضرات معصومین (ع) مانند زهراء که به معنای درخشان و شکوفا و... است نیز هر چند که فلسفه ای معنوی هم برای آن نقل شده اما به هر حال، برگرفته از زیبایی های طبیعت است.
به این ترتیب، چه مانع شرعی دارد که کسی نام خود و یا فرزندش را از مظاهر زیبایی در طبیعت اخذ کند و نام جلوه های نیکویی در صورت و سیرت، آفاق و انفس، خلقت و طبیعت،... همچون غزال و سرو و مهتاب و نازنین و عسل و شمیم و... بر خود و فرزندانش نهد؟


پی نوشت:
همیشه دوست داشتم دو جفت دختر دو قلو داشته باشم. اسم دو تا «آرام و دل آرام» و دوتای دیگر «لاله و آلاله» و دو پسر دو قلو داشته باشم با نام «مُحی الحق» و «مُحی الدین».


برچسب‌ها: اندیشه, حدیث و سیره
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/09/01 و ساعت 6:43 |
فقیه عالی مقام، شهید اول، محمد بن مکی عاملی در لمعه می نویسد:
انما یجب الانفاق علی الفقیر العاجز عن التکسب و ان کان فاسقا او کافرا
انفاق کردن (و یا نفقه دادن) به فقیر عاجز از کسب و کار (که خویشاوند است)، واجب می باشد. حتی اگر فاسق و یا کافر باشد.
و
عارف عالی مقام، شیخ ابوالحسن خرقانی بر سر خانقاه خود نوشته بود:
هر که در این سرا درآید نانش دهید و از ایمانش مپرسید چه آنکس که به درگاه باری تعالی به جانی ارزد، بر خوان بوالحسن به نانی ارزد.


برچسب‌ها: شخصیت ها, فلسفه و عرفان, فقه و اصول
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/08/30 و ساعت 14:33 |

بار دیگر: نقد ناقدان
چند روز قبل درباره ماجرای اخیر دکتر محمود خاتمی که عرصه فلسفه کشور را به حیرتی عظیم فرو برده، مطلبی نوشتم. آنچه در اظهار نظرهای دوستان و اساتید گذشت، رجوع دوباره به این موضوع را می طلبید که در ادامه خواهد آمد:

کمال صدق محبت نگر نه نقص گناه
که هر که بی هنر افتد نظر به عیب کند
بزرگان بسیاری را سراغ داریم که رذائل اخلاقی بزرگی هم داشتند. تاریخ فلسفه همانند سایر علوم، مملو از نام آورانی است که فرزند نامشروع داشتند، به مستخدم خود تجاوز کردند، فرزندان خود را بدون اطلاع مادرانشان بر سر راه گذاشتند تا دیگران ببرند، در خدمت دولتمردان خونریز بودند، زنان را حیوانی می دانستند که فقط زبان تازیانه می فهمند، باکی از خودارضائی در ملآ عام نداشتند، به خاطر رشوه خواری زندانی و بعضا اعدام شدند و... لیکن ما اکنون - فارغ از اخلاقیات شخصی و اجتماعی شان - خود را بی نیاز از ثمرات اندیشه ورزی آنان نمی بینیم. کتاب هایشان را ترجمه کرده و درباره اندیشه هایشان پژوهش می کنیم.
.
حتی اگر دکتر خاتمی اشتباهاتی کرده و برخی از آثارش سرقت علمی بوده باشد، آیا فهم فلسفی اش هم مسروقه بوده است؟ آیا اساسا می شود فهم فلسفی را سرقت کرد؟
.
حتی اگر بخشی از رزومه او جعلی باشد، آیا محروم کردن نسل جوان اندیشه ورز کشور از وجود چنین شخصی و نادیده گرفتن انبوهی از رزومه کاری (و نه الزاما علمی) او و عملاً اعدام علمی اش، به سود فضای فلسفه ورزی در کشور است؟ بی شک حرمت امامزاده را در درجه اول باید خود متولی نگه دارد اما اگر نگه نداشت، با شکسته شدن این حرمت، صرفا آبروی امامزاده نیست که می رود بلکه آبروی دین است که بر باد خواهد رفت.
.
هدف این نوشتار، لاپوشانی یک اشتباه و جرم اثبات شده یا نشده نیست و بی شک در صورت اثبات جرم، مجرم باید عواقب آن را بر عهده بگیرد اما مبادا به بهانه زیر سؤال بردن کمالات حداکثری، کشور را از استفاده حداقلی از یک شخصیت علمی محروم کنیم.
.
حتی اگر تمام اتهاماتی که به ایشان می زنند درست بوده باشد، با حذف او کار به دست دزدترها و خائن ترها نمی افتد؟ منتقدان امروز به راحتی رزومه ایشان را زیر سؤال می برند اما ترس من از روزی است که با حذف امثال او، کار به دست کسانی بیفتد که همین منتقدان از بیم جان و مال، جرأت زیر سؤال بردن رزومه شان را نداشته باشند.
.
مگر ندیدیم کسانی که روزی به بهانه های سیاسی دکتر نصر را راندند، چگونه پس از مدتی برای بازگرداندنش التماس می کردند؟! و با دیدن اینکه چه افراد کم بنیه ای با چه ادعاهای بی چفت و بستی بر مسند فلسفه ورزی و نهادهای فلسفی تکیه زده اند، لب حسرت گزیدند و از کرده خویش پشیمان شدند؟! سید حسین نصرهای دوم و سوم و چهارم ساختن، و جامعه علمی را به سوی تک صدایی بیشتر سوق دادن، کاری نیست که پیکر نحیف اندیشه ورزی کشور را فربه سازد و دردی را التیام بخشد.
پیر ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت
آفرین بر نظر پاک خطاپوشش باد

+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/08/26 و ساعت 2:34 |

آقای حسن رحیم پور ازغدی در سخنرانی پیش از خطبه‌های نماز جمعه تهران :
امام حسین(ع) در روز عاشورا گفت هرکسی بدهی دارد و حق مالی کسی به گردن اوست و به حقوق اقتصادی فردی تجاوز کرده است نمی‌خواهم خونش با خون ما مخلوط شود. ابا عبدالله(ع) برخی را در روز عاشورا بیرون کرد و گفت؛"نمی‌خواهم شما شهید شوید و فرمودند اگر از کسی قرض کردی و قرضش را ندادی برای من شهید نشود".
ما دو نوع عزارداری و محرم داریم. اولین روضه رسمی را برای امام حسین(ع) را یزید خواند و اولین روضه حقیقی را زینب(س) خواند؛ امروز در جامعه شیعه هم دو تیپ عزاداری و مداح داریم؛ ما هم روضه زینبی داریم و هم روضه یزیدی. کسانی که امام حسین(ع) را دعوت کردند و حدود 120 هزار نفر بودند گفتند ما محب حسین(ع) هستیم ولی همین قالتاق ها در کربلا با امام حسین چه کردند؟ امروز هم از همین قالتاق ها داریم. ما کسانی داریم که به اسم امام اسلام آمریکایی و به تعبیر رهبر معظم انقلاب تشیع انگلیسی دارند. باید مراقب تشیع انگلیسی که هدفش احمق نشان دادن شیعه است باشیم. خدا لعنت کند کسانی که در عزاداری امام حسین لخت میشوند و می گویند "مستم و مستم"، "مشتم و مشتم" و "میرقصم و میرقصم رقاصه عباسم"؛ البته باید گفت 90 درصد هیأت ها برای خدا و عشق امام حسین(ع) خدمت می‌کنند و اگر مداح ها نبودند قضیه کربلا فراموش می‌شد. آنهایی به حضرت امام حسین(ع) و "حضرت محسن(ع)" ارادت داشتند که زیر آتش و بمب‌های شیمیایی "حسین حسین" می‌گفتند و شهید شدند نه یک مشت شیعه انگلیسی مفت خور که برخی از انها جلسه‌ای 30 میلیون تومان می‌گیرند؛ این افراد تا وقتی دنیایشان تامین باشد "حسین حسین" شان برقرار است.
من افتخار دارم وهابی ها من را تهدید به مرگ کردند و ریگی در اعترافاتش اسم من را برده بود. من دوست دارم تیمی از وهابی‌ها و شیعیان انگلیسی من را تهدید کنند چراکه من دوست دارم با آنها درگیر شوم.
(در واکنش به بازتاب هایی که اخیرا برخی شبکه های شیعی لندن نشین به اظهاراتش در خصوص برگزاری دهه محسنیه) من این سخنان را از سخنان برخی مراجع برگرفتم؛ چند وقت پیش دو نفر از مراجع گفتند آنچه سفارش شده دهه محرم است و اگر بخواهید دهه های دیگری درست بکنید عزاداری سید الشهدا تحت الشعاع قرار میگیرد؛ برخی هم آمدند گفتند "ما دهه چهارم فاطمیه را هم در اسناد پیدا کردیم و بعد دهه محسنیه و انشالله می خواهیم "شهر"(یک ماه) عزاداری محسنیه برگزار کنیم"؛ خب این کارها باعث میشود مردم از عزاداری ها بی زار شوند؛ برخی گفتند علمایی که میگویند دهه های محسنیه و غیره را زیاد نگیرید بی ولایت هستند. من کی گفتم عزاداری برای حضرت محسن(ع) بدعت است چرا دروغ میگویید؟ من گفتم برخی قالتاق هستند که اسمشان شیعه است؛ این افراد کسانی هستند که در بازار ربا میخورند؛ ولی من کی گفتم شیعیان قالتاق هستند؟ چرا برخی نامردان دروغ میگویند؟
امروز تمام مداحان باید بروند منشور رهبر معظم انقلاب در مورد مداحی را بخواهند، البته اگر برخی نگویند رهبری هم ضد ولایت است، یک کلام ایشان گفتند در هیأت ها لخت نشوید؛ ولی ببینید برخی چه بلوایی درست کردند؛ تشیع این افراد اطاعت از امام حسین(ع) نیست. رهبری در این زمینه دستور و حکم حکومتی هم ندادند و تنها به عنوان یک عالِم توصیه کردند؛ ایشان گفتند وقتی میروید پشت بلندگو صد بار میگویید "حسین وای حسین وای" خب چیزی نمیفهمی و یاد نمیگیری بلکه بجای آن حدیث بگویید.
کسانی که ترانه های لهوی را با اشعار هیئات مخلوط میکنند اینها خائنین به امام حسین(ع) هستند. برخی قلاده می‌بندند و صدای سگ و توله سگ در می‌آورند؛ امسال در مشهد چنین اتفاقی افتاد. برخی در هیئات عین مست ها لخت می‌شوند و تلو تلو می‌خورند و یک کسی بالای منبر می‌گوید "ما اگر از سر بریده می‌ترسیدیم در محفل عشاق نمی‌رقصیدیم".
امروز این دست عزاداری ها را در شبکه های وهابی پخش می‌کنند و می‌گویند خب حال حسین عاقل‌تر بود یا یزید؟؛ امروز باید منشور رهبری برای مداحی را توزیع کنند و هرکسی اشکال دارد باید اشکال کند.
برخی می‌گویند آقای خمینی باید آن دنیا جواب بدهد چون گفته است با قاتلان حسین وحدت کنید؛ آیا سنی های کشور ما از قاتلان امام حسین هستند؟ برخی روحانیون در حوزه تهمت بی دینی به امام خمینی زدند چون می‌گفتند شیعه را از سیاست جدا کنید. امروز شیعه انگلیسی در مشهد و قم و اصفهان و نجف مدرسه علمیه دارد و دارد لشگر طلابی راه میاندازد تا تفکر امام و انقلاب و رهبری را تا دهه های دیگر از بین ببرد.


برچسب‌ها: جامعه و فرهنگ, حدیث و سیره, سیاست
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/08/25 و ساعت 16:16 |

تجربه مناقشات اخیر درباره دکتر محمود خاتمی نشان داد که بسیاری از اهالی فلسفه و صاحبان اندیشه در کشور، عموما به همان بیماری مبتلا هستند که اهالی سیاست را به خاطرش نقد می کنند.

عزیزان اهل فلسفه!
شما بهتر می دانید که قریب به اتفاق نسل جوان صاحب اندیشه و نهال های رو به رشد پهنه فلسفه معاصر ایران، خوشه چین خرمن بزرگانی نظیر دکتر رضا داوری و دکتر محمود خاتمی هستند. این عزیزان سرمایه های اصیل اندیشه امروز کشورند. بجز دکتر خاتمی کدام استاد فلسفه کشور توانسته در فهرست صد فیلسوف برتر دنیا قرار بگیرد؟ بجز او کدام استاد فلسفه در دانشگاه های ما توانسته یک فلسفه نسبتا جدیدی ابداع کند که در اروپا و امریکا هم درباره اش پایان نامه و کتاب نوشته شود؟ در میان اساتید فلسفه حاضر در کشور، کدام استادی توانسته به اندازه ایشان مبانی فلسفه اسلامی را به گوش فیلسوفان غربی برساند و پل ارتباط و مجرای تعامل این دو حوزه در عرصه بین المللی باشد؟ اندک هستند اساتیدی که مثل ایشان، به تنهایی بیش از کل اساتید گروه فلسفه برخی دانشگاه ها، رزومه علمی داشته باشند.

من نمی دانم این نسبت هایی که به او می دهند، چقدر صحت دارد و آنچه برخی شاگردان دیروز و رقیبان امروز او می گویند، چقدر قرین حق است؟ اما این را می دانم که حتی اگر قصور و تقصیری از سوی ایشان صورت گرفته باشد، نباید خدمات عظیم او را نادیده گرفت و اگر دلمان به حال نسل جوان و اوضاع علمی کشور می سوزد، نباید حتی به بهانه دفاع از حریم صداقت، اسطوره های علمی را یک به یک ذبح نمود:

عیب «می» جمله چو گفتی هنرش نیز بگوی
نفی حکمت مکن از بهر دل عامی چند

کسانی که با زد و بندهای باندهای حوزه فلسفه در کشور – که کم از مافیای اقتصادی و مافیای ادبیات معاصر ندارد – آشنا باشند و یا لااقل با یک بار مراجعه به سایت گروه فلسفه دانشگاه تهران، نام رجال سیاسی که هیئت علمی این گروه هستند را بخوانند و اندکی وجدان و سر انگشتی تجربه سیاسی اجتماعی داشته باشند، خواهند دانست که نمی توان از مسائل پشت پرده در به اوج رساندن و به حضیض کشاندن شخصیت های علمی غافل بود و دست سیاست و قدرت و هوای نفس را در کار مادحان و ناقدان، نادیده انگاشت.

شخصا از آثار دکتر محمود خاتمی بسیار بهره بردم. لااقل در موضوع هرمنوتیک که زمینه تخصصی مطالعه بنده است، ایشان و نیز دکتر محمدرضا بهشتی را جزء مطلع ترین و آگاه ترین افراد در کشور یافته ام. بسیاری از مدعیان هرمنوتیکدانی در کشور را دیده ام که حتی فهمی نیمبندی هم از هرمنوتیک نداشتند اما ایشان را - هر چند که تفسیر نوینی از هرمنوتیک ارائه ندادند - عاری از کژاندیشی در این حوزه دیدم.

باز هم بر این نکته تاکید می کنم که هدف من تطهیر ایشان از اتهاماتی که اخیرا در حجم وسیعی به ایشان زده می شود، نیست. زمان نشان خواهد داد که این اتهامات وارد بوده یا خیر. و اگر وارد است، سزاوار است که ایشان عذرخواهی و جبران کند و اگر نیست، ناقدان باید که عذرخواهی و جبران کنند. اما عرضم این است که یک بداخلاقی علمی را نباید با بداخلاقی دیگری پاسخ داد و به خاطر یک اشتباه، انبوهی از خدمات عظیم را نادیده گرفت.

امیدوارم کسانی که امروز در جایگاه مدعیان اخلاق و مدافعان حریم علمی کشور به خود اجازه هر گونه دریده گویی و هتک بزرگان را می دهند، کار را به جایی نرسانند که عده ای آستین تفحص بالازده و فهرستی از سرقت های علمی همین ناقدان مدعی را بر ملا کنند و مثلا پرونده برخی دیگر از رؤسای باندهای فلسفی مقابل و مدعیان فلسفه و عرفان شرق و غرب را که رساله دکتری شان، ترجمه مقدمه کتاب مولر است را رو کنند. در نظیر چنین مواردی، دلسوزان به توبیخ و گوش کشی شخصی و تنبیه در پرده بسنده می کنند ولی فرصت طلبان، دفاع از علمیت و صداقت را بهانه ای برای هتک حرمت به کشور و دانشگاه اها و بزرگان می کنند و ناآگاهان نیز دنباله روی می کنند و آنچه بر باد می رود، آبروی اهالی اندیشه و کیان علمی و اخلاقی است.

تشخیص مرز باریک میان نقد عملکرد و هتک شخصیت، بسیار دشوار است. مراقب باشیم که با ریختن آبروی مؤمن، عرش خدا با به لرزه در نیاوریم و برکت را از زندگی و عمرمان نکوچانیم.

والسلام عل من اتبع الهدی

پی نوشت:
روزی خدمت علامه حسن زاده بودم و به ایشان عرض کردم: «استاد، چرا اشتباه محی الدین عربی پیرامون ختم ولایت را هنگام شرح این فقره در ممد الهمم ذکر نکردید و اصلا این فراز از کتاب فصوص را در هنگام شرح اصلا نیاورده و کأن لم یکن فرض کردید؟» ایشان در جواب فرمودند: «وقتی بزرگی اشتباهی می کند، بهتر است آن را نادیده گرفت.»


برچسب‌ها: شخصیت ها, جامعه و فرهنگ, حوزه و دانشگاه
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/08/22 و ساعت 10:13 |

دادن ضریب بیش از اندازه به شرعیّات و غلبه گفتمان فقهی در عرصه های دینی سبب شده که حتی بسیاری از افراد به طور ناخودآگاه، اسلامی بودن را مساوی صورت بندی فقهی بدانند. از این رو وقتی درباره موضوعاتی نظیر دانشگاه اسلامی، جامعه اسلامی، سینمای دینی و... سخن می گویند، با اندک توجهی می توان فهمید که سخن از دانشگاه و جامعه و سینمایی می گویند که برخی صورت بندی های فقهی نظیر حجاب و تفکیک جنسی و... در آن به شکل بارزی رعایت شده باشد.
.
به نظر می رسد علی رغم آنکه فقه و احکام و شرعیّات جزء مهمی از دیانت هستند اما دادن ضریب بیش از اندازه به این امور و نادیده گرفتن سهم عظیم اخلاق و عرفان و... در تصویر دینی از موضوعات گوناگون، یکی از بزرگترین اجحاف های برخی دین داران در حق دین است.
.
در خوش بینانه ترین حالت، کمتر از 8 درصد آیات قرآن در موضوعات احکام و فقهیات است و حال آنکه تصویری که برخی دینداران از دین عرضه کرده اند به گونه ای است که گویی بیش از 80 درصد آیات قرآن، نص در احکام است! به نظر می رسد ایجاد این اعوجاج و تغییر این ضرایب، نوعی تحریف و بدعت در روح دین است که به ویژه در دوران معاصر شدیدتر هم شده است.
.
تا وقتی که حجم دروس فقه در حوزه های علمیه ما بیش از مجموع دروس قرآن و تفسیر و اخلاق و عرفان و تاریخ و منطق و فلسفه است؛ تا وقتی که چرخه معیوب اداری دانشگاه های ما استعدادهای ناب انسانی را فرسوده و ناکارآمد می کند؛ تا وقتی که وجود 11 هزار کودک بی سرپرست و بدسرپرست در مراکز بهزیستی، عاطفه ای در ما بر نمی انگیزد؛ تا وقتی علی رغم صنعتی نبودن، در بین 10 کشور تولید کننده بیشترین دی اکسید کربن قرار داریم؛ تا وقتی معضلی به نام ترافیک داریم که عمر انسان ها را به بخس ترین ثمنی هدر می دهد؛ تا وقتی که خود را نسبت به اخلاقیات زیست محیطی مسؤول نمی دانیم؛ تا وقتی فرصت تنوع ادیان و قومیت ها و فرهنگ ها را تهدیدی امنیتی قلمداد می کنیم؛ تا وقتی که دوست داشتن و عشق ورزیدن را که مهمترین هنر انسانی و جدی ترین بخش زندگی اند، اموری فرعی و غیر ضروری و گاهی بغرنج و غیر قابل قبول قلمداد می کنیم؛ تا وقتی که مردمان را بیش از حاکمان نیازمند به امر به معروف و نهی از منکر شدن می دانیم؛ تا وقتی که تفسیری و تصویری از دین ارائه می دهیم که مانعی در برابر نیازهای طبیعی انسان ها انگاشته می شود، جامعه مان اسلامی نیست؛ حتی اگر همه زنان و مردان پوششی اسلامی داشته باشند و احکام طهارت و نجاست رساله های توضیح المسائل را از بر بوده و در هر کوچه ای مسجدی بنا کرده و نماز اول وقت را همواره بر پا داشته باشند.
.
به یاد داشته باشیم که پیامبر اکرم(ص) اخلاق را هدف رسالتش معرفی می کند: «بعثت لأتمم مکارم الأخلاق: من برای به کمال و تمام رساندن نیکویی های اخلاقی مبعوث شدم.» و امیر المؤمنین علی(ع) رفاه عمومی را افتخار حکومت خویش می داند: «ما أصبح بالکوفة أحد إلا ناعما: کسی در کوفه نیست که در رفاه به سر نبرد.»
اگر اخلاق مبنای احکام و عرفان مبنای استدلال نباشد، از اسلام جز صورتی بی روح باقی نخواهد ماند.


برچسب‌ها: اندیشه, فقه و اصول, حوزه و دانشگاه
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/08/20 و ساعت 1:35 |

هرمنوتیک در آغاز برای تفسیر متون مقدس به وجود آمد و تلاش اندیشمندان یهودی و مسیحی تأثیر بسزایی در رشد و بالندگی آن داشت. در جهان مسیحیت، ظهور جنبش پروتستان، یکی از علل اقبال به هرمنوتیک جدید بود. مصلحان دینی با اعلام استقلال از مراجع رسمی تفسیر متون مقدس، بیش از هر چیز نیازمند تدوین ضوابط و معیارهای مستقل و عملی برای تفسیر متون دینی بودند و این امر سبب توجه هر چه بیش‌تر آنان به علم هرمنوتیک و تنقیح نظریات فهم متن شد. چرخش علم هرمنوتیک از قواعد خاص متون مقدس به سوی قواعد عام فهم متن نیز به دست عالمان دینی و کشیشان پروتستانی نظیر شلایرماخر صورت گرفت.

واقعیت این است که اندیشه‌های هرمنوتیکی یکی از مؤثرترین ابزارهایی است که اصلاح‌طلبان دینی می‌توانند از آن برای اعمال تغییرات مبنایی مورد نظر خود، استفاده کنند. این ابزار، می‌تواند در راستای اهداف گوناگونی به‌کار گرفته شود؛ مثلاً اندیشه‌های هرمنوتیک فلسفی اگر بجا و با حسن نیت به کار برده شود، می‌تواند پادزهری قوی در برابر تندروی‌ها و جزم‌اندیشی‌های برخی افراد و گروه‌ها باشد. بیان این شعار هرمنوتیکی که «امکان این که شخصی دیگر شاید برحق باشد، جان کلام هرمنوتیک است» قابلیت و توانایی چشمگیری برای فروکاستن از آتش نزاع‌های درون‌دینی دارد. همچنین اندیشه‌های هرمنوتیکی با بهره‌گیری از دیالکتیک، بنای هر فهمی را بر پایه گفتگو می‌نهند و مانع تک‌صداییِ نهادهای قدرت می‌شوند. علاوه بر این، هرمنوتیک می‌تواند یکی از راه‌های برون‌رفت از نزاع پُردامنه سنت و مدرنیته در جوامع در حال گذار، نظیر جوامع اسلامی باشد و به‌نحوی زمینه را برای تجمیع اصول گذشته و اقتضائات امروز، فراهم نماید. چنین ویژگی‌هایی سبب شده که توجه به هرمنوتیک و به‌ویژه هرمنوتیک فلسفی قرن بیستم، نقشی محوری در پروژه دینی – اجتماعی نواندیشان مسلمان بیابد.

از سوی دیگر، دغدغه عمده نواندیشان اسلامی در دوره‌های اخیر، دستیابی به درکی عمیق از سنت‌های دینی و اسلامی و شناخت ژرف ماهیت و حقیقت مدرنیته و نسبت‌سنجی میان این دو است. مسأله «فهم دین» دغدغه محوری این تلاش‌هاست و لذا هر آموزه‌ای که به مسأله فهم و معرفت مربوط می‌شود، برای نواندیشان اسلامی از اهمیت برخوردار است. بسیاری از نواندیشانی که قصد عبور از دین و سنت و ذبح آن در پای تجدد و مدرنیته را ندارند و حضور دین را مغتنم و آموزه‌های آن را صحیح می‌دانند و از حسن نیت برخوردارند، در مواجهه با بحران‌های دینی، ریشه اصلی مشکلات را فهم نادرست منابع دینی قلمداد می‌کنند و در تلاش هستند تا با پالایش و پیرایش روش‌های فهم، ریشه مشکلات دینی در عصر کنونی را بخشکانند.

به نظر می‌رسد سیاست علمی نادرست و عدم تدبیر و مدیریت صحیح این مباحث از سوی نواندیشانی که بانیان ورود هرمنوتیک به عرصه اسلام‌شناسی و قرآن‌پژوهی بودند و پیش‌تر از آن‌ها نام برده شد، سبب ایجاد جوّی نابه‌هنجار پیرامون هرمنوتیک و کاربست آن در حوزه‌های دینی شد. نواندیشان مسلمان از دانش هرمنوتیک در جهت اهداف خاص از پیش تعیین‌شده خویش بهره‌برداری کردند و بدون رعایت پیوند این علم با بستره تاریخی‌اش و بدون پایبندی به ملزومات معرفتی‌اش، سعی در بازتولید آن در فضاهای فکری جهان اسلام داشتند. علی‌رغم بهره‌گیری فراوان از ثمرات هرمنوتیکی، هیچ‌یک از نواندیشان اسلامی زحمت ترجمه آثار اصلی حوزه هرمنوتیک را بر خود هموار نکردند و پیش از تنقیح مبانی، تطبیق با علوم اسلامی، بومی‌سازی و نقد و بررسی‌های لازم، هرمنوتیک را به‌سان مهمان ناخوانده‌ای بر سر سفره اندیشه‌ورزی دینی نشاندند تا بتوانند از آن به‌عنوان پشتوانه تئوریک دگراندیشی‌های خود بهره گیرند. اندکی نگذشت که برخی منتقدان سنت‌گرا با رصد کردن اندیشه‌های نوگرایان، هرمنوتیک فلسفی را یکی از آبشخورهای اصلی آن تشخیص دادند و با نگاهی منفی و گاهی صرفاً به جهت رد و ابطال، به سراغ هرمنوتیک رفتند. چنین رویه‌ای بعضاً باعث خروج مباحث از چاچوبه­های علمی شد. از این رو، نسل بعدی نواندیشان اسلامی در تلاش هستند تا با عبرت از این تجربه، هرمنوتیک را در تعامل با دغدغه‌های بومی حوزه‌های علوم و اندیشه اسلامی به خدمت بگیرند:

«زمانی مواجهه ما با هرمنوتیک، جدی خواهد شد که هرمنوتیک با سنتی که با آن آشنا هستیم ربط و نسبتی پیدا کند و به مسأله و سؤال ما تبدیل شود، در غیر این صورت، موجب طرح مباحثی خواهد شد که چندان با دغدغه‌ها و مسایل فرهنگ ما مرتبط نخواهد بود.»


برچسب‌ها: هرمنوتیک
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/08/17 و ساعت 22:12 |
هر کاری برای حسین (ع) کنیم، آخرش مصداق این شعر مولوی هستیم:

گفتم دل و دین بر سر کارت کردم ............... هر چیز که داشتم نثارت کردم
گفتا تو که باشی که کنی یا نکنی؟ ........ این «من» بودم که بیقرارت کردم

خوشا کسانی که حسین، بی قرارشان کرده است. خدایا! ما را از زمره بی قراران حسین(ع) قرار بده.


برچسب‌ها: شخصیت ها, حدیث و سیره, دعا
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/08/15 و ساعت 19:4 |
جدی ترین پرسش حال و آینده، همان سؤال چند هزار ساله هرودوت است که:

هومر و هزیود خدایان را آفریدند یا خدایان آنان را؟... مردم خدایان را آفریده اند یا 
خدایان مردم را؟

چه جانکاه است بهای این «سؤال خون انگیز» و چه جان بخش است بهای این «سؤال شورانگیز»
گویی بنیان نزاع سنت و مدرنیته، عقل و دین، غرب و شرق و... را در طرح این سؤال و پاسخ به آن باید جست.


برچسب‌ها: اندیشه
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/08/09 و ساعت 1:33 |
تأویل همواره مقدم بر تغییر است.

این که مارکس می گوید: «تا کنون فلاسفه، جهان را به شیوه های گوناگون تأویل کرده اند، اما نکته این است که آن را تغییر باید داد» نیز نوعی تأویل است. این گونه است که هرمنوتیک فلسفی، عنصر بالادستی هر اندیشه ای است.

مقاله ای که در ادامه می آید، به نیکویی این مهم را تقریر کرده است...


برچسب‌ها: هرمنوتیک
ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/08/09 و ساعت 0:51 |

عجایب ره عشق ای رفیق بسیار است...
چند ساعتی مانده به پرواز، تماس گرفتند که ناهماهنگی برخی برگزارکنندگان سبب لغو برنامه سخنرانی بنده در حسینیه طاهایی تهران شده. دوستانی که اظهار لطف کرده و قصد قدم رنجه داشتند، عذر تقصیر بنده را بپذیرند.
سایر برنامه های روزهای حضورم در تهران ان شاء الله انجام خواهد شد و در مکان و زمان مناسب خدمت عزیزان، شرف حضور خواهم داشت.
در طریقت هر چه پیش سالک آید خیر اوست
در صراط مستقیم ای دل کسی گمراه نیست

+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/08/06 و ساعت 8:27 |

امر به معروف و نهی از منکر، فریضه ای عمومی است اما روح حاکم بر بسیاری از متون مربوط به آن در تراث اسلامی، معطوف به امر به معروف و نهی از منکر کردن حاکمان توسط مردم است.
دقت در مصادیق مهم این فریضه نظیر عمل ابوذر و امام حسین و نیز دقت در کلام حضرت علی که نتیجه عدم پای بندی به آن را تسلط بدان بر مردمان می داند، نشان می دهد که امر به معروف و نهی از منکر در بسیاری از موارد، معطوف به زیر ذره بین بردن حاکمیت است.

اگر امام علی ثواب امر به معروف را بالاتر از جهاد می داند، امر به معروفی است که انجام آن ممکن است به خسارت مالی و تهدید جانی ختم شود و به قرینه بخش پایانی این فراز (گفتن سخن حق در نزد حاکم ستمکار)، مقصود از آن انتقاد نسبت به حاکمیت است.
وَ مَا أَعْمَالُ الْبِرِّ كُلُّهَا وَ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عِنْدَ الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيِ عَنْ الْمُنْكَرِ إِلَّا كَنَفْثَةٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ وَ إِنَّ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيَ عَنِ الْمُنْكَرِ لَا يُقَرِّبَانِ مِنْ أَجَلٍ وَ لَا يَنْقُصَانِ مِنْ رِزْقٍ وَ أَفْضَلُ مِنْ ذَلِكَ كُلِّهِ كَلِمَةُ عَدْلٍ عِنْدَ إِمَامٍ جَائِرٍ .

امروز مجلس شورای اسلامی بحث امر به معروف و نهی از منکر کردن مسؤولان از سوی مردم را به بحث گذاشت و بدان رأی داد. اساس این کار بسیار پسندیده بود و مناسب با روح امر به معروف در اسلام. امیدوارم که در عمل هم چنین شود. یعنی ثمره این قانون، تسهیل انتقاد سازنده مردم نسبت به مسؤولان و امر به معروف و نهی از منکر کردن آنان باشد.

از مصادیق منکر، تنزل دادن و محدود کردن این فریضه در خصوص چند فرع فقهی و نادیده گرفتن منکرات اخلاقی و انسانی و به ویژه جاکمیتی در آن است.

آنچه امروز در مجلس تصویب شد گامی در در راستای آموزه های علوی بود. حضرت علی (ع) به ما آموخته که هر کس مسؤولیت بیشتری دارد، باید پاسخ گویی بیشتری هم داشته باشد و خود را بیش از دیگران در معرض لغزش دیده و بیش از دیگران نیازمند امر و نهی شدن از سوی مردم بداند:
فَلَا تَكُفُّوا عَنْ مَقَالَةٍ بِحَقٍّ أَوْ مَشُورَةٍ بِعَدْلٍ فَإِنِّي لَسْتُ فِي نَفْسِي بِفَوْقِ أَنْ أُخْطِئَ وَ لَا آمَنُ ذَلِكَ مِنْ فِعْلِي إِلَّا أَنْ يَكْفِيَ اللَّهُ مِنْ نَفْسِي مَا هُوَ أَمْلَكُ بِهِ مِنِّي
توجه داشته باشیم که امام علی امر به معروف و نهی از منکر شدن (نه کردن) را حق حاکمیت می داند، یعنی اگر مردم، حاکم (در جامعه ما، بخوانید: نظام) را امر به معروف و نهی از منکر نکنند، وظیفه خود نسبت به آن را انجام نداده اند و البته شیوه ای نصیحت گونه را در این باره توصیه می کند.


برچسب‌ها: جامعه و فرهنگ, اندیشه, حدیث و سیره
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/08/04 و ساعت 22:52 |

نقل به مضمون فرازهایی از کلام سید بن طاووس در مقدمه کتاب لهوف:

...اگر امتثال امر الهی مبنی بر پوشیدن لباس عزا و گریستن بر شهدای کربلا نبود، به خاطر نعمت وصال ارواح پاک شهیدان کربلا به لقاء الله و وصول شان به آن درجه رفیع عند الله، جامه های شادی و سرور به تن می کردیم...

... و لا تزال اشواقهم متضاعفة الی ما قرب من مراده... خلعوا اثواب البقاء و تلذذوا فی طلب ذلک النجاح ببذل النفوس و الارواح... و لو لا امتثال الامر السنة و الکتاب فی لبس شعار الجزع و المصاب ... و الا کنا قد لبسنا لتلک النعمة الکبری اثواب المسرة و البشری...


برچسب‌ها: حدیث و سیره
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/08/04 و ساعت 0:25 |

برنامه سخنرانی بنده در ایام محرم

 

تبیین ابعاد عرفانی واقعه عاشورا

و

شرح منظومه «گنجینه الأسرار» عمّان سامانی

 

مکان: تهران – میدان بهارستان – خ ایران – خ فیاض بخش – حسینیه طاهایی

زمان: سه شنبه 6/8/93 الی جمعه 10/8/93 – ساعت 6:30 الی 8 شب

 

سه شنبه تا جمعه در تهران و شنبه در قم و یکشنبه و دوشنبه در آمل برنامه هایی دارم. فرصتی است که علاوه بر برنامه های اصلی، با دیدن دوستان حقیقی و مجازی تهرانی و قمی و آملی، چشم را روشن و دل را مصفا کنم. به امید دیدارتان...


برچسب‌ها: فلسفه و عرفان, حدیث و سیره, خاطرات شخصی
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/08/01 و ساعت 13:48 |
امروز در کلاس های حوزه و دانشگاهم، با طلاب و دانشجویان درباره اسیدپاشی های اصفهان، زمینه های وقوع این حرکات زشت و شنیع و راه حل های پیش گیری و جبران آن و تأثیر مخرب برخی موضع گیری های ناآگاهانه و نادیده گرفتن عواقب سخنان نسنجیده ای نظیر: «دیگر با کار فرهنگی نمی توان جلوی بدحجابی در جامعه را گرفت... برای حل این مسئله باید خون های پاکی ریخته شود.» از سوی تریبون داران و مسؤولان، صحبت هایی کردم.

عجیب آنکه بیش از نیمی از طلاب و دانشجویان از اصل ماجرا کاملا بی اطلاع بودند!!! و ناباورانه شاهد آن بودم که وقتی از شبیه سازی این کار توسط برخی جوانان لاابالی و پاشیدن آب به صورت دختران رهگذر و بازی با امنیت روانی جامعه سخن می گفتم، صدای خنده و قهقهه کلاس را فرا می گرفت!!!

به این نتیجه رسیدم که خطرناک تر از اسیدپاشی،سقوط سطح آگاهی و تنزل شعور اجتماعی و فرهنگ انسانیت است.

خیلی متأسفم...


برچسب‌ها: حوزه و دانشگاه, جامعه و فرهنگ
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/08/01 و ساعت 0:16 |

میزگرد علمی

ماهیت و جایگاه بلاغت و ترجمه بلاغی قرآن

با حضور

حجة الاسلام و المسلمین عبد الحمید واسطی

حجة الاسلام و المسلمین علی رضا آزاد

 

زمان: دوشنبه - 28 مهر 1393 - ساعت 8:15

مکان: مشهد - خ طبرسی - سی متری طلاب - مفتح 31 - مدرسه علمیه امام باقر(ع)


برچسب‌ها: حوزه و دانشگاه, ادبیات
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/07/27 و ساعت 12:29 |
در راستای اجابت امر تعدادی از دوستان که خواهان آشنایی بیشتر با محتوای رساله بودند، چکیده و فهرست رساله دکتری ام را تقدیم می کنم.
با این توضیح که اساتید محترم علی رغم بیان نکات اصلاحی در جلسه دفاع و پیش از آن، رساله را بدون اصلاحات پذیرفتند اما خودم به برخی نقدهایم انتقاد دارم و در حال بازنویسی بعضی بخش ها هستم.

مبانی فهم قرآن و هرمنوتیک فلسفی:
(بررسی و نقد رهاوردهای اندیشه گادامر، در مبانی فهم قرآن)

علی رضا آزاد

چکیده
اهمیت مقوله فهم، توجه بسیاری را به خود معطوف کرده است. از یک سو، مفسران مسلمان به تبیین مبانی فهم قرآن پرداخته اند و از سوی دیگر، فیلسوفانی نظیر گادامر رویکرد هرمنوتیکی به مسأله فهم را محور تأملات خود قرار داده اند؛ لذا جای این پرسش است که آیا تلاش¬های هرمنوتیکی و فلسفی می¬تواند به تبیین بهتر مبانی فهم قرآن کمک کند؟
پژوهش حاضر ضمن هشت فصل، در پی آن است که پس از تبیین اندیشه¬های گادامر پیرامون مسأله روش و حقیقت و فهم و زبان و ایمان، مهم¬ترین رهاوردها و پیامدهای کاربست هرمنوتیک فلسفی گادامر در مبانی فهم قرآن را برشمارد و با توجه به سنت تفسیری مفسران و آراء اندیشمندان اسلامی، مورد بررسی و نقد قرار دهد.
برخی از این رهاوردها تا حدی مشابه رویکردهای عرفانی در تفسیر قرآن است اما بیشتر آنها سنخیّت چندانی با ویژگی¬های قرآن و اهداف تفسیر آن ندارد و پاسخ مناسبی به نیازهای تفسیری مسلمانان نمی¬باشد.
علاوه بر لزوم تلاش های معرفت¬شناسانه مفسران برای رسیدن به فهم صحیح آیات قرآن، مهم¬ترین رهاورد هرمنوتیک فلسفی گادامر، در مبانی فهم قرآن را می¬توان توجه به ضرورت تبیین¬های هستی¬شناسانه پیرامون ماهیت فهم و تحلیل فرایند حصول آن دانست.

واژگان کلیدی:
مبانی فهم، تفسیر قرآن، هرمنوتیک فلسفی، گادامر، روش تفسیر

 

فهرست اجمالی مطالب

فصل اول: مقدمات 16

فصل دوم: کلیات 30
2-1. مراد از مبانیِ فهم قرآن 31
2-2. چیستیِ‌ هرمنوتیک فلسفی گادامر 34
2-3. رابطه هرمنوتیک با علوم اسلامی و فهم قرآن 48
2-4. جایگاه هرمنوتیک در گفتمان اصلاح‌طلبی دینی و نواندیشی اسلامی 51

فصل سوم: مسأله روش 56
3-1. مسأله روش، در هرمنوتیک فلسفی گادامر 57
3-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای هرمنوتیک فلسفی پیرامون مسأله روش، در مبانی فهم قرآن 78

فصل چهارم: مسأله حقیقت 104
4-1. مسأله حقیقت، در هرمنوتیک فلسفی گادامر 105
4-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای هرمنوتیک فلسفی پیرامون مسأله حقیقت، در مبانی فهم قرآن 117

فصل پنجم: مسأله فهم 125
5-1. مسأله فهم، در هرمنوتیک فلسفی گادامر 126
5-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای هرمنوتیک فلسفی پیرامون مسأله فهم، در مبانی فهم قرآن 191

فصل ششم: مسأله زبان 234
6-1. مسأله زبان، در هرمنوتیک فلسفی گادامر 235
6-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای زبان‌مدارانه هرمنوتیک فلسفی، در مبانی فهم قرآن 266

فصل هفتم: مسأله ایمان 296
7-1. مسأله ایمان در هرمنوتیک فلسفی گادامر 297
7-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای ایمان‌مدارانه هرمنوتیک فلسفی، در مبانی فهم قرآن 324

فصل هشتم: جمع‌بندی 336
8-1. افق‌های پیشِ رو 339

 

فهرست تفصیلی مطالب

فصل اول: مقدمات 16
1-1. تبیین موضوع 17
1-2. اهمیت 19
1-3. پرسش‌ها 21
1-4. فرضیه‌ها 21
1-5. پیشینه 24
1-6. نوآوری‌ها 25
1-7. روش کار 26
1-8. ساختار 26
1-9. موانع و محدودیت‌ها 27

فصل دوم: کلیات 30
2-1. مراد از مبانیِ فهم قرآن 31
2-1-1. مبانی صدوری و دلالی 31
2-1-2. اصول تفسیر 32
2-1-3. قواعد عام فهم 33
2-2. چیستیِ‌ هرمنوتیک فلسفی گادامر 34
2-2-1. زندگی‌نامه علمی گادامر 34
2-2-2. مروری بر تاریخ هرمنوتیک 37
2-2-2-1. پیدایش هرمنوتیک فلسفی 39
2-2-3. برخی مختصات هرمنوتیک فلسفی گادامر 41
2-2-3-1. ماهیت و اهداف هرمنوتیک فلسفی گادامر 41
2-2-3-2. جستجوی ناخودآگاه فهم 42
2-2-3-3. پرهیز از نظریه‌پردازی و ارائه قواعد عملی 43
2-2-4. بُعد فلسفیِ هرمنوتیک گادامر 44
2-2-4-1. تفاوت فلسفه و نظریه هرمنوتیکی 45
2-2-5. کتاب «حقیقت و روش» در یک نگاه 46
2-3. رابطه هرمنوتیک با علوم اسلامی و فهم قرآن 48
2-4. جایگاه هرمنوتیک در گفتمان اصلاح‌طلبی دینی و نواندیشی اسلامی 51
2-5. مدخلی بر مباحث پیشِ رو 53

فصل سوم: مسأله روش 56
3-1. مسأله روش، در هرمنوتیک فلسفی گادامر 57
3-1-1. ریشه‌های روش‌گرایی 58
3-1-2. روش‌گرایی از منظر هرمنوتیک فلسفی 60
3-1-3. شیوه گادامر در نقدِ روش 62
3-1-4. ایرادات روش‌گرایی 63
3-1-4-1. ناسازگاری با هدف و ماهیت علوم انسانی 63
3-1-4-2. جداانگاری سوژه و ابژه 64
3-1-4-3. ناکامی روش در رسیدن به تمام حقیقت 66
3-1-4-4. ناتوانی روش در رسیدن به اهداف علمی 67
3-1-4-5. تناقض درونی روش‌گرایی 68
3-1-5. ایرادات منطق علمی 69
3-1-5-1. تقابل منطق علمی و منطق حِکمی 70
3-1-5-2. نقص ذاتی منطق گزاره‌ای 72
3-1-5-3. توجه منطق به ابزار اندیشه و غفلت از اندیشنده 73
3-1-6. فراسوی روش‌گرایی 74
3-1-6-1. خاستگاه اندیشه‌های خِردگریز 75
3-1-6-2. جایگزین روش 76
3-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای هرمنوتیک فلسفی پیرامون مسأله روش، در مبانی فهم قرآن 78
3-2-1. رهاورد اول 80
3-2-1-1. بررسی و نقد اول: تفاوت ریشه‌های روش‌گرایی در تمدن اسلامی و غرب 82
3-2-1-2. بررسی و نقد دوم: منشأ تأسیس روش‌های تفسیر 84
3-2-1-3. بررسی و نقد سوم: تبیین هستی‌شناختی یا روش‌های معرفت‌شناختی 85
3-2-1-4. بررسی و نقد چهارم: ابهام در هدف و ایده‌آلیسم در عمل 86
3-2-1-5. بررسی و نقد پنجم: تجویز به جای توصیف 87
3-2-1-6. بررسی و نقد ششم: عدم نیاز به روش در نزد مفسّران باطنی 89
3-2-1-7. بررسی و نقد هفتم: شباهت هرمنوتیک فلسفی و عرفان اسلامی 89
3-2-2. رهاورد دوم 91
3-2-2-1. بررسی و نقد اول: ادله حجیت ظواهر 92
3-2-2-2. بررسی و نقد دوم: انتقاد از روشبسندگی 94
3-2-2-3. بررسی و نقد سوم: علم کامل معصومان به قرآن 96
3-2-2-4. بررسی و نقد چهارم: استفاده از روش در داوری‌های تفسیری 96
3-2-3. رهاورد سوم 97
3-2-3-1. بررسی و نقد اول: روش‌های تفسیری یکسان و نتایج تفسیری متفاوت 99
3-2-3-2. بررسی و نقد دوم: تأثیر تقوا و طهارت نفس در فهم قرآن 101
3-2-3-3. بررسی و نقد سوم: بزرگان دینی و توصیه‌های فرارَوشی برای کسب علم 101

فصل چهارم: مسأله حقیقت 104
4-1. مسأله حقیقت، در هرمنوتیک فلسفی گادامر 105
4-1-1. حقیقت در نزد نیچه 106
4-1-2. حقیقت در نزد هایدگر 107
4-1-3. حقیقت در نزد گادامر 108
4-1-3-1. تعریف حقیقت 108
4-1-3-2. حقیقتِ حقیقت 109
4-1-3-3. توسل به برخی مفاهیم برای درک بهتر از حقیقت 111
4-1-4. تفاوت دیدگاه هرمنوتیک کلاسیک و فلسفی درباره حقیقت 114
4-1-4-1. رسیدن به حقیقت 114
4-1-4-2. رابطه حقیقت و خود‌شناسی 116
4-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای هرمنوتیک فلسفی پیرامون مسأله حقیقت، در مبانی فهم قرآن 117
4-2-1. رهاورد اول 118
4-2-1-1. بررسی و نقد اول: فقدان تعریف روشن و دلیل برهانی 119
4-2-1-2. بررسی و نقد دوم: تهی شدن حقیقت از ارزش و اعتبار 120
4-2-1-3. بررسی و نقد سوم: تقدم فهم بر کاربست 121
4-2-1-4. بررسی و نقد چهارم: تقریر دیگری از وحدت حقیقت و فهم و کاربست 122

فصل پنجم: مسأله فهم 125
5-1. مسأله فهم، در هرمنوتیک فلسفی گادامر 126
5-1-1. ماهیت فهم 127
5-1-1-1. رخداد فهم 128
5-1-1-2. استعاری بودن فهم 130
5-1-1-3. صیرورت فهم 132
5-1-1-3-1. صیرورت انسان در پرتو صیرورت فهم 132
5-1-1-4. تمثیلِ بازیِ فهم 133
5-1-1-4-1. بازی و نفی ذهن‌گرایی 134
5-1-1-4-2. تفاوت هرمنوتیک و ساختارگرایی در تفسیر بازی 137
5-1-2. ساز و کار فهم 138
5-1-2-1. نقش پیش‌داوری 138
5-1-2-1-1. سیر تاریخی بحث از پیش‌داوری 139
5-1-2-1-2. نقش پیش‌داوری در فهم 141
5-1-2-2. نقش تاریخ 142
5-1-2-2-1. فاصله تاریخی 142
5-1-2-2-2. تاریخ اثرگذار 144
5-1-2-2-3. تاریخ‌مندیِ فهم 147
5-1-2-3. نقش سنت 148
5-1-2-4. نقش افق 152
5-1-2-4-1. امتزاج افق‌های فهمنده و موضوعِ فهم 154
5-1-2-4-2. نفی انگاره بازتولید 156
5-1-2-5. نقش کاربست 157
5-1-2-5-1. ترجمه و کاربست 158
5-1-2-5-2. متون دینی و کاربست 159
5-1-2-6. نقش دیالکتیک 160
5-1-2-6-1. تفاوت دیالکتیک هگلی و دیالکتیک گادامری 161
5-1-2-6-2. منطق پرسش و پاسخ در برابر منطق قضایا 163
5-1-2-7. نقش دور هرمنوتیکی 164
5-1-2-7-1. مراحل دور هرمنوتیکی 165
5-1-3. ارزیابی فهم 167
5-1-3-1. معیار صحت فهم 168
5-1-3-1-1. پیش‌داوری‌های صحیح 169
5-1-3-1-2. خودآگاه کردن پیش‌داوری‌ها 169
5-1-3-1-3. رعایت فاصله تاریخی 170
5-1-3-1-4. انتظار تمامیت 172
5-1-3-1-4-1. رابطه انتظار تمامیت و دور هرمنوتیکی 172
5-1-3-1-5. درک مجتهدانه 173
5-1-3-2. گریز از معیارگزینی 175
5-1-3-3. ناپایداری معیارها 177
5-1-4. هدف فهم 178
5-1-4-1. فرارَوی از مؤلف، مفسر و متن‌محوری 179
5-1-4-2. فرارَوی از عینی‌گرایی 181
5-1-4-2-1. ذهنی‌گراییِ مدافعان عینی‌گرایی 182
5-1-4-2-2. هرمنوتیک «واقع‌بودگی» و وحدت ذهن وعین 184
5-1-4-3. فرارَوی از یگانه‌انگاری معنا 186
5-1-4-3-1. انتظارات معنایی 187
5-1-4-4. فرارَوی از مطلق‌گرایی 187
5-1-4-4-1. تفاوت هرمنوتیک و نسبی‌گرایی 189
5-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای هرمنوتیک فلسفی پیرامون مسأله فهم، در مبانی فهم قرآن 191
5-2-1. رهاورد اول 196
5-2-1-1. بررسی و نقد اول: عدم ارتباط پیش‌داوری‌ها و درون مایه‌های فهم 197
5-2-1-2. بررسی و نقد دوم: تفاوت نقش انواع پیش‌داوری‌ها 199
5-2-1-3. بررسی و نقد سوم: ابهام در روش‌های پرهیز از پیش‌داوری‌های ناموجّه 200
5-2-1-4. بررسی و نقد چهارم: سیر تطور دیدگاه مفسّران درباره دخالت پیش‌فرض‌ها و تفسیر به رأی 201
5-2-2. رهاورد دوم 203
5-2-2-1. بررسی و نقد اول: اعتبارگریزی 204
5-2-2-2. بررسی و نقد دوم: تناقض درونی 205
5-2-2-3. بررسی و نقد سوم: انسداد باب فهم 206
5-2-3. رهاورد سوم 207
5-2-3-1. بررسی و نقد اول: فقدان دلیل اثباتی و وجود شواهد نقضی 208
5-2-3-2. بررسی و نقد دوم: تفاوت دیالکتیک و استنطاق 209
5-2-4. رهاورد چهارم 209
5-2-4-1. بررسی و نقد اول: مؤلف‌محوری و قصدی‌گرایی علمای اسلامی 211
5-2-4-2. بررسی و نقد دوم: اقتضائات متون مقدس 213
5-2-4-3. بررسی و نقد سوم: خلط معنا با مدلول و تفسیر با تأویل 214
5-2-4-4. بررسی و نقد چهارم: تناقضات درونی 217
5-2-4-5. بررسی و نقد پنجم: مدعای توصیفی یا تجویزی 217
5-2-5. رهاورد پنجم 219
5-2-5-1. بررسی و نقد اول: نسبی‌گرایی معرفتی 221
5-2-5-2. بررسی و نقد دوم: تاریخ‌مندی فهم و نفی عینی‌گرایی 223
5-2-5-3. بررسی و نقد سوم: خلط مسأله معیار فهم با مسأله امکان فهم 224
5-2-5-4. بررسی و نقد چهارم: تمایز امکان و اعتبار فهم 226
5-2-5-5. بررسی و نقد پنجم: خلط موضوعات زبانی و غیر زبانی 228
5-2-5-6. بررسی و نقد ششم: معیارهای حداقلی و امکان‌های حداکثری 229
5-2-5-7. بررسی و نقد هفتم: تقریر عرفانی از عینی‌گرایی 230

فصل ششم: مسأله زبان 234
6-1. مسأله زبان، در هرمنوتیک فلسفی گادامر 235
6-1-1. هرمنوتیک کلاسیک و زبان 236
6-1-2. هرمنوتیک فلسفی و زبان 237
6-1-2-1. هایدگر و زبان 237
6-1-2-2. گادامر و زبان 238
6-1-2-2-1. اهمیت زبان 238
6-1-2-2-2. ماهیت زبان 240
6-1-2-2-2-1. رد نشانه‌‌انگاری زبان 241
6-1-2-2-2-1-1. ریشه‌های نشانه‌انگاری زبان 242
6-1-2-2-2-1-2. تفاوت نماد و نشانه 242
6-1-2-2-2-1-3. زبان به‌مثابه نماد 244
6-1-2-2-2-1-4. نماد زبانی، نماد دینی 245
6-1-2-2-2-2. رد ابزارانگاری زبان 246
6-1-2-2-2-3. توسعه مرزهای زبان 248
6-1-2-2-2-3-1. استعاره و بی‌کرانگی زبان 249
6-1-2-2-2-4. ویژگی تأملی زبان 250
6-1-2-2-2-4-1. آثار ویژگی تأملی زبان 251
6-1-2-2-2-5. ویژگی رخدادی زبان 252
6-1-2-2-2-6. ویژگی دیالوگی زبان 253
6-1-2-2-2-6-1. نطق در برابر منطق 254
6-1-2-2-2-7. رابطه صورت و محتوای زبان 256
6-1-2-2-3. ماهیت متن 257
6-1-2-2-4. ماهیت ادبیات 258
6-1-2-2-5. نقش هرمنوتیکی زبان 260
6-1-2-2-5-1. زبان و هستی 260
6-1-2-2-5-2. زبان، هستی قابل فهم 261
6-1-2-2-5-3. جهان‌بینی و زبان 262
6-1-2-2-5-4. زبان‌مندی فهم 264
6-1-2-2-5-5. فهم و تجربه‌های فرازبانی 265
6-1-2-2-5-6. تاریخ‌مندی زبان 266
6-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای زبان‌مدارانه هرمنوتیک فلسفی، در مبانی فهم قرآن 266
6-2-1. رهاورد اول 269
6-2-1-1. بررسی و نقد اول: نقد روش‌محور یا نتیجه‌محور 271
6-2-1-2. بررسی و نقد دوم: ریشه‌های متفاوت نشانه‌انگاری 272
6-2-1-3. بررسی و نقد سوم: تفاوت نمادانگاری و دلالت ذاتی 272
6-2-2. رهاورد دوم 274
6-2-2-1. بررسی و نقد اول: مقایسه نگاه عرفانی و هرمنوتیکی به تجلی کل قرآن در اجزای آن 275
6-2-2-2. بررسی و نقد دوم: تناظر کتاب تکوین و کتاب تدوین 277
6-2-3. رهاورد سوم 278
6-2-3-1. بررسی و نقد اول: عدم انسداد باب علم 280
6-2-3-2. بررسی ونقد دوم: مباحث اصالات در علم اصول 282
6-2-3-3. بررسی و نقد سوم: تفاوت ظهور شخصی و ظهور نوعی 284
6-2-3-4. بررسی و نقد چهارم: جایگاه روایات نبوی و علوی و قول صحابی در فهم الفاظ قرآن 285
6-2-4. رهاورد چهارم 287
6-2-4-1. بررسی و نقد اول: نفی جهان‌شمولی قرآن 288
6-2-4-2. بررسی و نقد دوم: تفاوت رابطه میان زبان و اندیشه با رابطه میان فهم و فرهنگ 289
6-2-5. رهاورد پنجم 289
6-2-5-1. بررسی و نقد اول: تفاوت دیدگاه عرفا و مفسّران در حجیت ظهورات خاص 291
6-2-5-2. بررسی و نقد دوم: نفی بلاغت منطقی توسط علمای اسلامی 293

فصل هفتم: مسأله ایمان 296
7-1. مسأله ایمان در هرمنوتیک فلسفی گادامر 297
7-1-1. رابطه تاریخی هرمنوتیک و اندیشه‌های ایمان‌مدارانه 298
7-1-2. دین و هرمنوتیک فلسفی 301
7-1-2-1. فهم دینی، الگویی برای فهم هرمنوتیکی 303
7-1-2-2. تبیین دینی آموزه‌های هرمنوتیکی 303
7-1-2-2-1. استفاده از آموزه تجسید 304
7-1-2-2-2. استفاده از آموزه تثلیث 305
7-1-2-2-3. استفاده از تصاویر دینی 306
7-1-2-2-4. استفاده از سنت‌های آیینی و نمایش‌های دینی 306
7-1-2-3. تبیین هرمنوتیکی آموزه‌های دینی 308
7-1-2-3-1. تبیین هرمنوتیکی رابطه دین و اسطوره 308
7-1-2-3-2. تبیین هرمنوتیکی رابطه دین و هنر 311
7-1-2-3-3. تبیین هرمنوتیکی عید میلاد 311
7-1-3. اخلاق و هرمنوتیک فلسفی 312
7-1-3-1. مبانی احکام اخلاقی 313
7-1-3-2. رابطه اخلاق و زیبایی 314
7-1-4. عرفان و هرمنوتیک فلسفی 314
7-1-5. هرمنوتیک عام و هرمنوتیک خاص متون مقدس 316
7-1-5-1. دیدگاه هرمنوتیک کلاسیک 316
7-1-5-2. دیدگاه هرمنوتیک فلسفی 318
7-1-5-3. مهم‌ترین ویژگی‌های فهم متون مقدس از منظر هرمنوتیک فلسفی 319
7-1-5-3-1. فهم مؤمنانه 320
7-1-5-3-2. فرارَوی و بی پایانیِ معنا 320
7-1-5-3-3. اهمیتِ محوریِ فهمنده 321
7-1-5-3-4. گفتگوی متن مقدس با فهمنده 321
7-1-5-3-5. توجه به فرازمانی بودن متن 322
7-1-5-3-6. توجه به ساختار زبانی خاص متن 323
7-1-6. نقد هرمنوتیک فلسفی بر الهیات مسیحی 323
7-2. بررسی و نقد مهم‌ترین رهاوردهای ایمان‌مدارانه هرمنوتیک فلسفی، در مبانی فهم قرآن 324
7-2-1. رهاورد اول 326
7-2-1-1. بررسی و نقد: نقش ایمان در فهم قرآن 327
7-2-1-2. بررسی و نقد دوم: عدم دسترسی به همه یا بخشی از حقایق قرآنی 328
7-2-2. رهاورد دوم 329
7-2-2-1. بررسی و نقد: تفاوت عبرت اخلاقی با تأثیرات ادراکی اخلاق 330
7-2-3. رهاورد سوم 330
7-2-3-1. بررسی و نقد اول: ابهام دیدگاه گادامر 331
7-2-3-2. بررسی و نقد دوم: ویژگی‌های متمایز قرآن از سایر متون مقدس و کلاسیک 331
7-2-3-3. بررسی و نقد سوم: علم‌الموهبة 333

فصل هشتم: جمع‌بندی 336
8-1. افق‌های پیشِ رو 339

منابع و مآخذ 341
منابع فارسی و عربی 341
منابع انگلیسی 348
منابع اینترنتی 350

+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/07/08 و ساعت 17:50 |
بحمد الله جلسه دفاع از رساله ام با عنوان «مبانی فهم قرآن و هرمنوتیک فلسفی: بررسی و نقد رهاوردهای اندیشه گادامر در مبانی فهم قرآن» به خوبی برگزار شد و با کسب نمره 18.5 از 19 به پایان رسید. امیدوارم در درگاه الهی و در آستان قرآن نیز نمره مطلوبی کسب کرده باشم.
از تمام دوستانی که در طول سال ها و ماه های اخیر، در انجام این پژوهش کمکم کردند و عزیزانی که قدم رنجه فرموده و به جلسه تشریف آوردند و یا با تماس ها و پیام هایشان، مهر خویش را بر من نثار کردند، صمیمانه سپاس گزارم.


برچسب‌ها: خاطرات شخصی, هرمنوتیک, حوزه و دانشگاه
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/07/04 و ساعت 13:21 |

جلسه دفاع رساله دکتری

گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد

 

مبانی فهم قرآن و هرمنوتیک فلسفی

(بررسی و نقد رهاوردهای اندیشه گادامر در مبانی فهم قرآن)

 

ارائه:

علی رضا آزاد

 

اساتید راهنما:

حجة الإسلام و المسلمین دکتر احمد واعظی

حجة الإسلام و المسلمین حسن نقی زاده

 

اساتید مشاور:

دکتر جهانگیر مسعودی

دکتر محمد علی رضایی کرمانی

 

اساتید داور:

دکتر علی حقی

دکتر سید کاظم طباطبایی

دکتر عباس اسماعیلی زاده

 

زمان: چهارشنبه - 2 مهر 1393 - ساعت 6 عصر

مکان: دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد - اتاق شورا


برچسب‌ها: خاطرات شخصی, هرمنوتیک, حوزه و دانشگاه
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/06/26 و ساعت 17:55 |

مبانی تفسیر:

همه روزه: 8 الی 9 – (سه شنبه ها: 5-6 صبح) - مدرسه علمیه امام محمد باقر (ع)

بلاغت:

همه روزه: 9 الی 10 – (سه شنبه ها: 6-7 صبح) - مدرسه علمیه امام باقر (ع)

زبان شناسی کاربردی:

سه شنبه ها: 14 الی 16 – مدرسه علمیه نواب

علوم قرآنی:

پنجشنبه ها: 10 الی 11 – مدرسه علمیه امام باقر (ع)

تفسیر موضوعی قرآن:

دوشنبه ها: 14 الی 16 (خ) – دانشکده علوم اداری دانشگاه فردوسی

دوشنبه ها: 16 الی 18 – دانشکده علوم اداری دانشگاه فردوسی

تفسیر موضوعی نهج البلاغه:

شنبه ها: 14 الی 16 (خ) – دانشکده ریاضی دانشگاه فردوسی

شنبه ها: 16 الی 18– دانشکده ریاضی دانشگاه فردوسی

دانش خانواده:

چهارشنبه ها: 12 الی 14 – دانشکده فنی ثامن الحجج (ع)

مبانی اخلاق:

چهارشنبه ها: 14 الی 16 – دانشکده فنی ثامن الحجج (ع)

اندیشه اسلامی:

چهارشنبه ها: 16 الی 18 – دانشکده فنی ثامن الحجج (ع)

کاربرد بلاغت در قرآن:

سه شنبه ها: 8 الی 12 – مرکز تربیت مدرس قرآن کریم

مشاوره پژوهشی:

پنجشنبه ها: 11 الی 12 – مدرسه علمیه امام باقر (ع)

 

پی نوشت: 

1. شرکت در این کلاس های این جانب، برای عموم علاقمندان بلامانع است اما از لحاظ قانونی، منوط به هماهنگی با مسؤولان آموزش می باشد.

2. کلاس های (خ) ویژه خواهران و سایر کلاس ها، ویژه برادران است.


برچسب‌ها: خاطرات شخصی, حوزه و دانشگاه
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/06/23 و ساعت 18:48 |

کبوتر این حرمم به خانه دل نبسته ام
شیفته دام توام، به دانه دل نبسته ام

اغلب شب ها به پشت بام می روم و به گلدسته های حرم مولایم، عشقم، جانم، روح و روانم، شمس الشموس، آقا علی بن موسی الرضا خیره می شوم و با نگاهم در آغوشش می کشم و تا دوباره مهرش در جانم سرازیر شود.

یکی از تفاوت های عشق حقیقی و مجازی در این است که حضور رقیبان در عشق حقیقی، خوشایند است و در عشق مجازی، ناخوشایند. خدا را شکر می کنم که این روزها در آستانه میلاد مولایم، خیل زائران و دوست داران محبوبم را می بینم، از صمیم جان می شکفم... پشت ترافیک، با دیدن شماره پلاک های گوناگون و باربندهای بسته شده، قند در دلم آب می شود... صف های طولانی نانوایی، برخلاف همیشه، ابداً آزرده ام نمی کند...

ما بر این در نه پی حشمت و جاه آمده ایم
از بد حادثه اینجا به پناه آمده ایم
خط سبز تو بدیدیم و ز گلزار بهشت
به طلبکاری این مهرگیاه آمده ایم


برچسب‌ها: خاطرات شخصی
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/06/15 و ساعت 21:56 |

پایان نامه ارشدم را این گونه تقدیم کرده بودم:
تقدیم به آستان «حقیقت»
و آنان که وصالش را می جویند...
و آنان که در آغوشش کشیده اند...
و آنان که خود، عین حقیقت اند...

رساله دکتری ام را دیشب، این گونه تقدیم کردم:
تقدیم به «زیبایی»
که اگر نبود،
بود و نبود «حقیقت»، یکسان می نمود.


برچسب‌ها: خاطرات شخصی, اندیشه
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/06/12 و ساعت 1:32 |

اندیشه های هرمنوتیکی یکی از مؤثرترین ابزارهایی است که اصلاح طلبان دینی می توانند از آن برای اعمال تغییرات مبنایی مورد نظر خود، استفاده کنند. این ابزار، می تواند در راستای اهداف گوناگونی به کار گرفته شود.
به عنوان مثال، اندیشه های هرمنوتیک فلسفی، می تواند پادزهری قوی در برابر تندروی ها و جزم اندیشی های برخی افراد و گروه ها باشد. بیان این شعار هرمنوتیکی که «امکان این که شخصی دیگر شاید برحق باشد، جان کلام هرمنوتیک است.» پتانسیلی قوی برای فروکاستن از آتش نزاع های درون دینی دارد. همچنین اندیشه های هرمنوتیکی با بهره گیری از دیالکتیک، بنای هر فهمی را بر پایه گفتگو می نهند و مانع تک صداییِ نهادهای قدرت می شوند.
علاوه بر این، هرمنوتیک می تواند یکی از راه هان برون رفت از نزاع پر دامنه سنت و مدرنیته در جوامع در حال گذاری نظیر جوامع اسلامی باشد و به نحوی زمینه را برای تجمیع اصول گذشته و اقتضائات امروز، فراهم نماید.
همه این ویژگی ها سبب شد که توجه به هرمنوتیک و به ویژه هرمنوتیک فلسفی قرن بیستم، نقشی محوری در پروژه دینی – اجتماعی نواندیشان مسلمان بیابد.

در جهان اسلام برای نخستین بار فضل‎الرحمان، نو اندیش معاصر پاکستانی، بود که اصطلاح «هرمنوتیک قرآنی» را به کار برد. برخی از پژوهشگران مصری نظیر ابراهیم شریف ، عفت شرقاوی و نصر حامد ابوزید از هرمنوتیک در تفسیر قرآن و فهم متون دینی بهره گرفتند. در ایران نیز کسانی مانند سید احمد فردید ، محمد مجتهد شبستری، عبدالکریم سروش به طور جدی به مباحث هرمنوتیک و کاربست آن در حوزه های دینی پرداختند.
دغدغه عمده نواندیشانی اسلامی در دوره های اخیر، دستیابی به درکی عمیق از سنت های دینی و اسلامی و شناخت ژرف ماهیت و حقیقت مدرنیته و نسبت سنجی میان این دو است. مسأله «فهم دین» دغدغه محوری این تلاش هاست و لذا هر آموزه ای که به مسأله فهم و معرفت مربوط می شود، برای نواندیشان اسلامی از اهمیت برخوردار است. بسیاری از نواندیشانی که قصد عبور از دین و سنت و ذبح آن در پای تجدد و مدرنیته را ندارند و حضور دین را مغتنم و آموزه های آن را صحیح می دانند، در مواجهه با بحران های دینی، ریشه اصلی مشکلات را فهم نادرست منابع دینی قلمداد کرده و در تلاش اند تا با پالایش و پیرایش روش های فهم، ریشه مشکلات دینی در عصر کنونی را بخشکانند.
به نظر می رسد سیاست علمی نادرست و عدم تدبیر و مدیریت صحیح این مباحث از سوی نواندیشانی که بانیان ورود هرمنوتیک به عرصه اسلام شناسی و قرآن پژوهی بودند و پیشتر از آنها نام برده شد سبب ایجاد جوّی نابهنجار پیرامون هرمنوتیک و کاربست آن در حوزه های دینی شد. نواندیشان مسلمان از دانش هرمنوتیک در جهت اهداف خاص از پیش تعیین شده خویش بهره برداری کردند و بدون رعایت پیوند این علم با بستره تاریخی اش و بدون پایبندی به ملزومات معرفتی اش، سعی در منتاژ آن در فضاهای فکری جهان اسلام داشتند. علی رغم بهره گیری فراوان از ثمرات هرمنوتیکی، هیچ یک از نواندیشان اسلامی زحمت ترجمه آثار اصلی حوزه هرمنوتیک را بر خود هموار نکردند و پیش از تنقیح مبانی، تطبیق با علوم اسلامی، بومی سازی و نقد و بررسی های لازم، هرمنوتیک را بسان مهمان ناخوانده ای بر سر سفره اندیشه ورزی دینی نشاندند تا بتوانند از آن به عنوان پشتوانه تئوریک دگراندیشی های خود بهره گیرند. اندکی نگذشت که برخی منتقدان سنت گرا را رصد کردن اندیشه های نوگرایان، هرمنوتیک فلسفی را یکی از آبشخورهای اصلی آن تشخیص داده و با نگاهی منفی و گاهی صرفاً به جهت رد و ابطال، به سراغ هرمنوتیک روند. چنین رویه ای بعضاً باعث خروج بحث از حیّز انتفاع علمی شد. از این رو، نسل بعدی نواندیشان اسلامی در تلاش اند تا با عبرت از این تجربه، هرمنوتیک را در تعامل با دغدغه های بومی حوزه های علوم و اندیشه اسلامی به خدمت بگیرند:
«زمانی مواجهه ما با هرمنوتیک جدی خواهد شد که هرمنوتیک با سنتی که با آن آشنا هستیم ربط و نسبتی پیدا کند و به مساله و سؤال ما تبدیل شود. و الا یک سلسله مباحثی مطرح خواهد شد که چندان با دغدغه ها و مسائل فرهنگ ما مرتبط نخواهد بود.»


برچسب‌ها: هرمنوتیک, اندیشه
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/06/08 و ساعت 14:47 |

همسر و هموجودم دیروز تدریس در حوزه علمیه را آغاز کرد. شاگردانش عمدتاً خواهران طلبه خارجی هستند. از سنگال و نیجریه و موزامبیک گرفته تا عراق و پاکستان و کشمیر و چین و اوکراین و فرانسه و...

نکته بسیار جالب، حضور خواهران طلبه شیعه و سنی در کنار هم است که با یک استاد و در یک کلاس به تحصیل تفسیر و حتی فقه مشغول اند! چنین اقدام بدیعی، بارقه های امید در نسل جدید حوزه علمیه است.

برخی از آنان از کشورهایی هستند که هم اکنون داعش و بوکوحرام در آنجا آپارتاید مذهبی به راه انداخته اند اما اسامی این افراد از مسأله جالبی حکایت دارد. نام خانوادگی بعضی از این خواهران که مرکب از نام پدر و پدربزرگ شان است، «علی عمر» و نام برخی از آنها «لیلا عایشه» است. یعنی در تاریخ و فرهنگ این مسلمانان، اختلاف مذهبی و خصومت های درون دینی چندانی وجود نداشته است و کوبندگان بر طبل اختلاف، هرگز در این جوامع پشتوانه اجتماعی محکمی نداشته و نخواهند داشت.


برچسب‌ها: خاطرات شخصی, حوزه و دانشگاه, سیاست
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/06/02 و ساعت 21:42 |
سؤالات میان ترم:
1. با رویکردی انتقادی و در قالب مثال هایی بگویید که پذیرش نظریه کاربردی معنا و بازی های زبانی ویتگنشتاین می تواند چه تغییری در فهم ما از احادیث ایجاد می کند؟

2. با استفاده از مباحث زبان شناسی، تاریخ، روان شناسی زبان و... تحلیل خود را از معنای لغات اضداد به کار رفته در در آیه شریفه «وَ الْمُطَلَّقاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوء» بنویسید.

3. تفاوت رویکرد نمادین به زبان دین و رویکرد مشهور در میان مفسران مسلمان پیرامون زبان قرآن را با توجه به خاستگاه ها و نتایج این رویکردها شرح دهید.

4. با توجه به نظریه لیکاف، یکی از استعاره های مادر (نگاشت) و استعاره های اقماری (نام نگاشت) آن در خطبه های نهج البلاغه را استخراج کرده و ضمن ذکر آنها (همراه با آدرس) نحوه بازآفرینی این استعاره ها را شرح دهید.

5. سه نظریه از علمای اسلامی و سه نظریه از اندیشمندان غربی در باب چیستی معنا را بیان و آنها را با یکدیگر مقایسه کنید.

6. اعتبار اصالة الظهور و اصالة الحقیقة را از منظر آراء جدید در زبان شناسی و نظریه های استعاره بررسی کنید.

سؤالات پایان ترم:
1. تفاوت نظریه نظم عبد القاهر جرجانی با نظریات پیش ازاو درباره اعجاز قرآن را بیان کنید و وجوه شباهت ساخت گرایی سوسوری را با آن نشان دهید.

2. یکی از پیامدهای کاربست مبانی زبانی هرمنوتیک فلسفی در فهم قرآن را ذکر کرده و از منظر مبانی پذیرفته شده در نزد مفسران مسلمان، آن را مورد نقد و بررسی قرار دهید.

3. اختلاف مبانی مکاتب نحوی بصره و کوفه و اندلس را از حیث روان شناسی زبان و زبان شناسی اجتماعی بررسی و تحلیل کنید.

4. خلاصه مدعای لوگزنبرگ درباره ریشه برخی واژگان قرآن و دو دلیل اقامه شده از سوی او را بیان کنید و نقد خود را بر مدعای او بنویسید.

5. شیوه ابن مالک در نحو و آخوند خراسانی در مباحث الفاظ اصول، چه شباهت ها و تفات هایی با نظریه معیار مصداقی کوآین دارد؟

پی نوشت:

1. این سؤالات را جهت امتحان درس زبان شناسی کاربردی (کاربرد زبان شناسی در فهم متون دینی و مقایسه آن با علوم اسلامی) برای حوزه علمیه در ترم گذشته طرح کردم. (سؤالات میان ترم: به شیوه کتاب باز – زمان پاسخگویی: یک هفته – لطفاً فقط به 4 سؤال از 6 سؤال زیر پاسخ دهید. سؤالات پایان ترم: به شیوه کتاب باز – زمان پاسخگویی: 6 ساعت – لطفاً فقط به 4 سؤال از 5 سؤال زیر پاسخ دهید.)

2. استاد تنها زمانی می تواند از طلبه یا دانشجویش توقع مطالعه داشته باشد که خودش بیش از آنها برای تدریس و طرح سؤال، وقت صرف کند.

3. متأسفانه بسیاری از امتحان ها، ارزیابی تحلیل داده ها نیست بلکه آزمون حافظه است و بس.

4. عمر با برکت دکتر پاکتچی دراز باد که ایده طراحی سؤالات تحلیلی را از ایشان وام دارم.

5. زمانی که دانشجوی زراعت و اصلاح نباتات بودم، استاد بی نظیری داشتیم به نام دکتر مهدی نصیری محلاتی – خدا حفظش کند - ایشان معتقد بود که جلسه امتحان هم یک جلسه درسی است. سؤالات باید طوری باشد که دانشجو در ضمن پاسخ دادن به آن هم مطلبی یاد بگیرد.


برچسب‌ها: حوزه و دانشگاه, ادبیات
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/05/29 و ساعت 10:50 |

 من و همسرم سه ماهه پسرمون و یک ماهه دخترمون رو از نزدیک ندیدیم و احتمالا تا اواخر تابستون که هر دو از پایان نامه هامون دفاع کنیم هم نخواهیم دید.

به دلیل نداشتن حتی یک فامیل در مشهد، فرزندان مون رو فرستادیم آمل خدمت پدربزرگ ها و مادربزرگ ها و خاله و دایی و عمه و عموشون. به اونها که حسابی خوش می گذره اما ما حسابی دلتنگیم.

دوستانی که به رجوع دوباره ما به وضعیت ماه عسلی بعد از 12 سال، حسودی می کنن هم بدونن ماه عسل با وجود دو پایان نامه ارشد و دکتری و دوری از دو فرزند، کم از ماه عسل های ماتم زده احسان علیخانی نداره.

استاد راهنمام تذکر به جایی داد و گفت شاید محروم کردن فرزندان تون از بودن در کنار پدر و مادر، نوعی حق الناس باشه!


برچسب‌ها: خاطرات شخصی
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/05/25 و ساعت 12:30 |

کمتر از یک ماه به دفاع از پایان نامه دکتریم مونده. پایان نامه ارشدم، پایان نامه برگزیده دانشگاهی کشور در حوزه فلسفه و دین و بعد هم رتبه اول جشنواره علامه حلی (جشنواره پژوهشی طلاب کشور) شد. همین مساله سطح توقعات از پایان نامه دکتریم رو به قدری بالا برده که دیگه دست خودم هم بهش نمی رسه.

امیدوارم اتفاقی که برای اسپانیا در این جام جهانی و فرانسه در جام جهانی قبلی افتاد، برای من نیفته.


برچسب‌ها: خاطرات شخصی
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/05/21 و ساعت 2:34 |
امروز کلاس زبان شناسی کاربردی در مدرسه علمیه عالی نواب به پایان رسید. گمان می کنم - به لطف خدا - بیش از آنچه که انتظارش می رفت، کاربرد زبان شناسی در فهم متون دینی و مقایسه دستاورهای آن با علوم اسلامی تشریح شد.
هنوز منبع درسی جامعی برای این درس تدوین نشده لذا هر جلسه، اصل مطالب را از کتب مختلف زبان شناسی مطرح می کردم و به کاربردی کردن آنها در علوم اسلامی و متون دینی می پرداختم. در ترم آینده، برخی دیگر از مباحث زبان شناسی را مطرح و به کاربردشناسی آن در فهم متون دینی خواهم پرداخت. امیدوارم دوستان اهل فن با معرفی مباحث و منابعی تکمیلی، مرا در ارائه هر چه بهتر این دوره یاری رسانند.

عناوین مباحث مطرح شده در این 16 جلسه و مهمترین منابع مورد استفاده به شرح زیر بود:
1 . کلیات علم زبان شناسی و شاخه های زبان شناسی مدرن
زبان و تفکر، محمدرضا باطنی، ص9-33؛ جغرافیای دانش های زبانی، مصطفی ملکیان، نقد و نظر 37 و 38، ص71-104 ؛ سیر زبان شناسی، مهدی مشکاة الدینی، ص47-150 (زبان شناسی تاریخی، نظرات سوسور...، زبان شناسی ساختگرای امریکایی

2و3 . رهیافت های زبان شناسی در ادبیات کلاسیک عرب
مباحثی در فقه اللغة و زبان شناسی عربی، رمضان عبد التواب، ص327-402 (اشتقاق، ترادف، اشتراک لفظی، تضاد)؛ فروق اللغویة، أبوهلال عسکری، مقدمه؛ چند معنایی در قرآن کریم، سید محمود طیب حسینی، ص151-190

4. تبیین نظریات گوناگون پیرامون معنای معنا

نظریه قصدی گرایی از منظر هرمنوتیک و اصول فقه، علیرضا عابدی، ص45-88 (نظریه های معنا)؛ نظریه تفسیر متن، احمد واعظی، ص69-86 (چیستی معنا، انکار معنا)؛ زبان دین و قرآن، ابوالفضل ساجدی، ص35-57؛ فلسفه زبان، ویلیام آلستون، ص40-80

5 . بررسی زبان دین و نمادگرایی دینی
تحلیل زبان قرآن و روش شناسی فهم آن، محد باقر سعیدی روشن، ص140-157 ؛ خدا، زبان و معنا، امیرعباس علیزمانی، ص103-148

6. بینامتنیّت و تفسیر متون دینی
بیولوژی نص، علیرضا قائمی نیا، ص412-462 ؛ نقد متن، احمد پاکتچی، ص80-103

7. چیستی، اهمیت و تاریخچه استعاره
مقاله: نگاهی به تاریخچه مطالعه استعاره، نظریه معاصر استعاره، لیکاف، استعاره؛ مبانی تفکر و ابزار زیبایی شناسی، ص135-230 ؛ بیان، سیروس شمیسا، صص153-214.

8. نظریات مدرن در باب استعاره و کاربست آنها در فهم متون دینی 
مقاله: نظریه معاصر استعاره، لیکاف، استعاره؛ مبانی تفکر و ابزار زیبایی شناسی، ص135-230؛ مقاله: استعاره، مورن، استعاره؛ مبانی تفکر و ابزار زیبایی شناسی، 335-375

9. روان شناسی زبان و رابطه آن با فهم احادیث 
پیرامون زبان و زبان شناسی، محمدرضا باطنی، ص73-96؛ نگاهی به زبان، جورج یول، ص171-199

10. جامعه شناسی زبان و رابطه آن با فهم احادیث
نگاهی به زبان، جورج یول، ص280-294 ؛ زبان شناسی اجتماعی، محمد طباطبایی، ص131-160

11. مبانی زبان شناختی مکاتب نحوی و مسأله إعراب 
رویکرد زبان شناختی به نحو عربی، سید حسین سیدی، ص243-274؛ الإنصاف فی مسائل الخلاف، محمد بی أبی سعید الأنباری

12 . زبان شناسی تاریخی واژگان قرآن 
مسأله تأثیر زبان های آرامی و سریانی در زبان قرآن، مرتضی کریمی نیا، ص333-366؛
مقدمه کاظم برگ نیسی، واژگان دخیل در قرآن، آرتور جفری ؛ نقدی بر کتاب قرائت آرامی-سریانی قرآن، فرانسوا دوبلوا، ص367-378

13 . مقایسه استدلال به مباحث زبانی در فلسفه تحلیل زبانی و اصول فقه
طبقه بندی افعال زبانی در فلسفه تحلیلی و علم اصول، محمد علی عبد اللهی، ص207-231؛ روش اثبات مدعیات زبانی در فلسفه تحلیلی و علم اصول، محمد علی عبداللهی، ص153-182 ؛ درآمدی بر مباحث تحلیلی الفاظ علم اصول، سید محمدباقر صدر، نقد و نظر (37-38)، ص143-152

14 . نگاهی به روش تفسیر ادبی و مبانی زبان شناختی تفاسیر ادبی و عرفانی 
تفسیر قرآن و هرمنوتیک کلاسیک، علی رضا آزاد، صص 126-152 و 162-163 و 181-183؛التبیان، محمد بن حسن طوسی، مقدمه ؛ جامع البیان، محمد بن جریر طبری، مقدمه؛فتوحات مکیه، محی الدین بن عربی، ج2، ص 566-572

15 . سیری در نظریه نظم جرجانی و مقایسه آن با دیدگاه های نوین زبان شناسی
عبد القاهر جرجانی و دیدگاه های نوین در نقد ادبی، محمد عباس؛ مقاله: واکاوی نظریه نظم عبد القاهر جرجانی، علی نوروزی

16 . بررسی رهاوردهای زبان مدارانه هرمنوتیک فلسفی گادامر در مبانی فهم قرآن 
فهم قرآن و هرمنوتیک فلسفی، علی رضا آزاد، 250-325؛ درآمدی بر هرمنوتیک، احمد واعظی، ص267-295 ؛ عوامل فهم متن، سید حمید رضا حسنی، ص121-154


برچسب‌ها: معرفی کتاب, ادبیات, خاطرات شخصی
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/05/15 و ساعت 22:19 |

هر چند مبانی «علوم شناختی» با مبانی «دانش هرمنوتیک» که سال هاست مشغول آنم، بسیار متفاوت و اغلب مغایرند. اما همواره به دستاورهای آن به دیده احترام نگریسته ام.
با این حال، به رشد سریع و تا حدی غیر طبیعی «علوم شناختی» در کشور مشکوکم. حضور برخی چهره های سیاسی - فکری در رأس این جریان، شک مرا بیشتر کرده و گمان می کنم اسب تراوایی است که در آینده، سربازان آن دمار از روزگار الهیات و علوم انسانی در خواهند آورد.


برچسب‌ها: هرمنوتیک, فلسفه و عرفان
+ نوشته شده توسط علی رضا آزاد در 93/05/13 و ساعت 22:56 |