جايگاه هرمنوتيك در سير فكري بشر

 

مدتی این مثنوی تأخیر شد          مهلتی بایست تا خون شیر شد

 

گله دوستان از تأخیر در ارسال مطالب را به دیده منت پذیرایم. باید بگویم غالب اوقات تابستان امسال را مشغول مطالعه پیرامون هرمنوتیک کلاسیک و نقش آن در الهیات مسیحی و اسلامی بودم که ماحصل آن حدود 1200 برگه فیش شد. به همین دلیل فرصت به روز کردن مطالب را نداشتم. اگر توفیق رفیق راه باشد بخشهایی از آن را در معرض نظر علاقمندان قرار می دهم.

 

ابتدائا در چند بخش به بررسی اهمیت هرمنوتیک در مطالعات دینی خواهیم پرداخت.

 

تعریف و اهمیت هرمنوتیک(1)

اولین دوره تعقل بشر در طول تاریخ با  Cosmology   یا متافیزیک خام  آغاز شد سپس با Epistemology  یا معرفت شناختی استمرار یافته و سر انجام به Hermeneutics  یا نظریه تأویل  و فلسفه زبان رسید. در واقع هرمنوتیک محصول و نتیجه منطقی فرایند حرکت فکری کاروان عقل و اندیشه در حوزه فسلفه دین است.

جانی وانتیمو می گوید: هرمنوتیک "سخن مشترک" امروز در همه رشته های علوم انسانی است.

 

البته صاحبنظران این رشته باید معلوم کنند که آیا هرمنوتیک صرفا یک نظام فلسفی یا دینی است یا نوعی منطق و روش شناسی؟ اگر آن را نوعی منطقی بدانیم در این صورت تنها با منطق صوری یا منطق های استعلایی و دیالکتیک و ... قابل قیاس است و اگر آن را مبحث علمی مستقل و غایی بدانیم، با بخشهایی از الهیات مانند فلسفه ، عرفان، ... قابل مقایسه خواهد بود

 

تقریبا تمامی تعاریف موجود در ادبیات هرمنوتیک دانشمندان ایرانی برگرفته از تعاریف سه جریان  هرمنوتیکی در مغرب زمین است:

1)      برخی همانند شلایر ماخر و دیلتای و آگوستین هرمنومتیک را به فهم متون (عمدتا مقدس) و آشکار کردن رموز و معانی در آثار مکتوب تعریف کرده اند.

2)      تعریف دوم ریشه در اندیشه های هایدگر و گادامر دارد که قلمرو هرمنوتیک را تا مرزهای زبانشناسی ، انسان شناسی و حتی هستی شناسی گسترش داده اند. در این دیدگاه ، هرمنوتیک عبارت است از تأویل  و تبیین سنت و اقوال گذشته از طریق امتزاج افقهای متن و مؤول.

3)      تعریف سوم  از اندیشه های ریکور نشأت می گیرد که هرمنوتیک را به شناخت و نظریه "علل معرفت و فهم" در پیوند با تأویل متون تعریف می کند. در این دیدگاه  استعاره ، مجاز ، نماد . ... اهمیت بیشتری دارد.